ΟΙΑΚΑΣ

«Οιακας» Κύκλος δεύτερος: Πάνω σ' ένα αλογάκι της θάλασσας

2009-05-19T21:40:00.000+03:00

«Τα πράσινα πουλιά σκίζουν τα όνειρά μου

Φεύγω με μια ματιά

Ματιά πλατιά όπου ο κόσμος ξαναγίνεται

Όμορφος από την αρχή στα μέτρα της καρδιάς.»

(Οδυσσέας Ελύτης, Ήλιος ο πρώτος)

Νήσος Ισαβέλα, Γκαλάπαγκος

Λαογραφικά του μηνός Μαϊου

2008-05-07T22:02:00.005+03:00

Πρωτομαγιά 2008 στη βεράντα μου με φόντο τη λευκή μαργαριτούλα.

Ει βασιλέα των μηνων θειναι τις εβουλήθη,
μάιος εβασίλευσεν εις άπαντας τους μηνας,
κόσμος ουτος τερπνότατος γης απάσης τυγχάνει,
οφθαλμός πάντων των φυτων και των ανθων λαμπρότης,
των λειμώνων ερύθημα και κάλλος απαστράπτων,
έρωτας πνέει θαυμαστως, Αφροδίτην επάγει,
γην του μιμεισθαι ουρανόν αυτήν παρασκευάζει,
αγλαϊζων τοις άνθεσι ρόδοις τε και ναρκίσσοις.

(Βασίλειος Διγενής Ακρίτης, Διασκευή Κρυπτοφέρρης VI, 4-11)

Ο Μάιος είναι ο πέμπτος μήνας του Γρηγοριανού (Νέου) Ημερολογίου.

Η λατινική ονομασία του μήνα είναι Maius και οφείλεται κατά πάσα πιθανότητα στο γεγονός ότι ήταν αφιερωμένος από τους Ρωμαίους στους προγόνους τους, τους majores. Κατ’ άλλους πήρε το όνομά του από τη Μαία -λατ. Maia- κόρη του Άτλαντα και μητέρα του Ερμή.

Τον Μάιο οι Ρωμαίοι τελούσαν δύο μεγάλες γιορτές προς τιμήν των νεκρών: τα Λεμούρια και τα Ροζάλια. Τα Ροζάλια πήραν το όνομά τους από τα τριαντάφυλλα (λατ. rosa) γιατί τη μέρα της γιορτής συνήθιζαν να στολίζουν τους τάφους των προγόνων τους με τριαντάφυλλα. Η συνήθεια διατηρήθηκε και στο Βυζάντιο και λεγόταν Ροδισμός. Στο ελληνικό λαϊκό εορτολόγιο τα Ροζάλια έχουν γίνει Ρουσάλια και είναι επίσης γιορτή των νεκρών. Το Σάββατο της Πεντηκοστής (Μέγα Ψυχοσάββατο) λέγεται του Ρουσαλιού το Σάββατο.

Ο μήνας Μάιος αντιστοιχεί στον αρχαίο ελληνικό αττικό μήνα Θαργηλιών, κατά τον οποίον τελούνταν τα Θαργήλια προς τιμήν κυρίως του Απόλλωνα και της Αρτέμιδος. Τα Θαργήλια ήταν γιορτή με ευετηριακό (δηλ. σχετικό με την καρποφορία) και καθαρτικό χαρακτήρα.

Για τον Μάιο υπάρχουν τα ακόλουθα προσωνύμια: Τριανταφυλλάς (για τα πολλά τριαντάφυλλα), Καλομηνάς, Λούλουδος, Πράσινος, Κερασάρης (γιατί ωριμάζουν τα κεράσια στα χαμηλότερα μέρη), Πεντοδείλινος (για τα πολλά γεύματα του μια και η μέρα είναι μεγάλη) αλλά συγχρόνως και καταραμένος.

Εκείνο που γιορτάζεται από τον λαό μας πολύχρωμα και εθιμοτυπικά είναι η πρώτη του ημέρα, η Πρωτομαγιά. Οι άνθρωποι ανθοστολίζουν τα σπίτια τους και βγαίνουν από νωρίς στις εξοχές για να πάρουν τη δροσιά του. «Τώρα μαγιά, τώρα δροσιά, τώρα το Καλοκαίρι». Αξίζει να σημειωθεί ότι είναι η μόναδική λαϊκή γιορτή που δεν έχει θρησκευτικό χαρακτήρα.

Ο Μάης κοντά στα καλά του, όμως, έχει και και τις κακές του μέρες. Κρύβει πολλά κακά και φέρνει πολλές αρρώστιες στην καλλιέργεια και στ’ αμπέλια. Οι δεισιδαιμονίες, οι φόβοι και οι απαγορεύσεις που τον συνοδεύουν είναι πολλές.
Οι μαγιάτικες βροχές για τη γεωργία είναι σχεδόν καταστροφή, γι’ αυτό και λέγεται «Στον καταραμένο τόπο μήνα Μάη βρέχει».

Επίσης, ο λαός μας συνέδεσε παρετυμολογικά τον Μάιο με τα μάγια και κατά τόπους έπαιρναν διάφορες προφυλάξεις για να προστατευτούν από αυτά.
Στη Μήλο έκαναν νωρίς το πρωί της Πρωτομαγιάς κρασοψυχιά, δηλαδή έτρωγαν ένα κομμάτι μαγιοκούλουρο (ειδικό ψωμί για την Πρωτομαγιά με ζυμάρι της Λαμπρής), που το βουτούσαν σ’ ένα ποτήρι κρασί.

Η ημέρα μνήμης της Αγ. Μαύρας (3) θεωρούνταν αποφράδα και δεν έκαναν καμία δουλειά.

Τον Αγ. Ιωάννη τον Θεολόγο (8) σε πολλά μέρη τον αποκαλούν Βροχάρη ή Χαλαζά επειδή παίρνει κατά κάποιο τρόπο πάνω του την ευθύνη για των κίνδυνο της καταστροφής των σπαρτών, που είναι σχεδόν πια ώριμα για το θερισμό. Μαζί του μοιράζεται την ευθύνη και ο Αγ. Χριστόφορος (9). Γι’ αυτό και στην Ήπεριο έλεγαν «αϊ-Γιάννης το πήζει (το χαλάζι) κι ο αϊ-Χριστόφορος το ρίχνει».

Τέλος, τον Μάιο απαγορεύονταν οι γάμοι γιατί αφενός ο μήνας συνδεόταν με τους νεκρούς αλλά και γιατί κατ’ αυτόν τον μήνα ερωτοτροπούν οι γάιδαροι.

Στις αρχές του Μάη πέφτει, τις περισσότερες φορές, η θερμοκρασία κι αυτή η ψύχρα θυμίζει άλλον καιρό. Γι’ αυτό και ο λαός μας λέει: «Όταν πρέπει δεν χιονίζει και τον Μάη δροσολογά».

Η μεγαλύτερη πανελλήνια γιορτή του μήνα είναι των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης (21). Εκείνη την ημέρα τελείται και το έθιμο της πυροβασίας, τα Αναστενάρια (από τη λέξη ασθενάρια=πρόσωπα εκστασιαζόμενα, και όχι από το αναστενάζω).

Παροιμίες για τον Μάιο:

«Ο Μάης φτιάχνει τα σπαρτά κι ο Μάης τα χαλάει.»

«Μάης άβρεχος
Τρυγητής χαρούμενος.»

«Μάης πενταδείλινος και πάντα δείλι θέλει.»

Μικρή ποιητική σκέψη...

2008-02-28T12:59:00.009+02:00

Ευχαριστώ τον Π.Κ. για την πρόσκληση σ'αυτήν τη διαδικτυακή μορφή αντίστασης.
Όποτε το θελήσουν o kakofonikios, ο ioannisxen, ο Βερνάρδος και ο Περαστικός μπορούν με τη σειρά τους να συνεχίσουν.

Εαρινό

Ο δρόμος με τις
μυροφόρες νεραντζιές,
βιοπυξίδα.

Λαογραφικά του μηνός Ιανουαρίου

2008-01-31T18:50:00.000+02:00

Ο Ιανουάριος είναι ο πρώτος μήνας του ημερολογίου μας. Πήρε το όνομά του από τον ρωμαϊκό θεό Janus-Ιανό. Ο Ιανός ήταν ο θεός της αρχής και του τέλους, της μετάβασης από μία κατάσταση σε άλλη. Τον Ιανό οι Ρωμαίοι τον παρίσταναν διπρόσωπο. Στις πύλες της Ρώμη το άγαλμά του κοίταζε με το ένα πρόσωπο την έξοδο και με το άλλο την είσοδο της πόλης. Κοίταζε, δηλαδή, ταυτόχρονα προς τα πίσω και προς τα μπρος. Ο προσδιορισμός αυτός ισχύει τόσο για τον χώρο, όσο και για τον χρόνο. Επομένως ο Ιανός αντίκριζε, επίσης, ταυτόχρονα το παρελθόν και το μέλλον.

Για τον παραδοσιακό, τον προεπιστημονικό τρόπο σκέψης η αντίληψη του χρόνου είναι συγκεκριμένη, όχι αφηρημένη: χρόνος είναι το περιεχόμενό του.
Το περιεχόμενο, λοιπόν, του χρόνου στον οποίο ανταποκρίνεται η τοποθέτηση της πρωτοχρονιάς στην πρώτη Ιανουαρίου είναι η γέννηση του φωτός.

Σύμφωνα με το αρχαίο αττικό ημερολόγιο ο Ιανουάριος αντιστοιχεί περίπου προς τον Γαμηλίωνα δηλαδή τον μήνα κατά τον οποίον τελούνταν οι περισσότεροι γάμοι.

Οι λαϊκές προσηγορίες του μήνα αυτού είναι ποικίλες. Τον λένε Καλαντάρη (γιατί τραγουδούν τα κάλαντα) Κρυαρίτη (για το πολύ κρύο που φέρνει) Μεγάλο και Τρανό και Μεγαλομηνά (γιατί έχει 31 ημέρες και οι νύχτες του είναι μεγάλες, όπως λέει και το τραγούδι «Νάταν οι μέρες του Μαγιού κι οι νύχτες του Γενάρη») Κλαδευτή (επειδή αρχίζουν τα κλαδέματα στα αμπέλια) Μεσοχείμωνα (επειδή βρίσκεται στη μέση του χειμώνα) Παγωνιά (επειδή παγώνουν τα νερά) Γατόμηνα (για τους νυχτερινούς έρωτες των γάτων) και Γελαστό (για τις Αλκυονίδες ημέρες του). Οι κτηνοτρόφοι τον λένε παρετυμολογικά Γεννάρη, επειδή στις ημέρες του γεννούσαν τα πρόβατα.

Αυτόν το μήνα οι γεωργικές εργασίες είναι περιορισμένες γιατί ο καιρός δεν επιτρέπει το ξάνοιγμα. Ξεκινά όμως το κλάδεμα των αμπελιών και το καθάρισμα των οπωροφόρων δέντρων. Αυτές οι εργασίες θέλουν ανθρώπους με χρόνια στην πλάτη τους, αληθινούς τεχνίτες. Το λέει άλλωστε και το τραγούδι: « Για βάλε νιους και σκάψε με, γέρους και κλάδεψέ με».

Εκτός από του Αγ. Βασιλείου και των Φώτων, άλλες Γεναριάτικες γιορτές είναι του Αγ. Ιωάννου του Προδρόμου (7) με την ιδιαίτερη λαογραφική ιδιότητα του ως προστάτη των βαφτισιών και της κουμπαριάς σαν Βαπτιστής.
Της αγίας Δομνίκης ή Δόμνης (8). Το κοινό όνομα της γιορτής είναι η μέρα της μαμής ή της μπάμπως η μέρα. Είναι γιορτή και συμπόσιο γυναικών, με άφθονα φαγητά, ποτά και αστεϊσμούς που ξεπερνούσαν τα όρια της κοινής ευπρέπειας. Σε αυτήν συμμετέχουν μόνο γυναίκες που «τεκνώνουν», που βρίσκονται δηλαδή σε ηλικία, η οποία επιτρέπει την απόκτηση παιδιού. Το τιμώμενο πρόσωπο είναι η μαμή, ενώ οι άντρες την ημέρα εκείνη έμεναν κλεισμένοι στα σπίτια τους.
Του Αγ. Αντωνίου (17), που τον συσχέτιζαν με τον καιρό:
«Σ’τσί δεκαφτά του Γεναριού
είναι, κυρά μ’, τα’ Αγι-Αντωνιού.
Τοτεσάς, κυρά Μαντόνα,
είν’ η φούρια του χειμώνα!»
Του Αγ. Αθανασίου (18), από την ετυμολογία του ονόματος του: «αθανάσιος- αθάνατος» (ή και από την παρετυμολογία του «θανάσης - θνητός») προέρχεται η συχνότητα των μικρών εκκλησιών στα Νεκροταφεία με το όνομα «Αι-Θανάσης». Υπάρχει εξάλλου και η παροιμιακή φράση «είναι για τον Αι-Θανάση», που δηλώνει τον ετοιμοθάνατο.
Και τέλος, των Tριών Ιεραρχών (30). Ο λαός ονομάζει τους αγίους και «Τρεις Άρχοντες» γι’αυτό και γιορτάζουν εκείνη τη μέρα τα ονόματα Αρχοντής, Αρχοντούλα.

Οι παροιμίες και τα δίστιχα που λέγονται για τον Γενάρη αφορούν και τη συμπεριφορά του χειμωνιάτικου μήνα:
«Του Γενάρη το φεγγάρι
ήλιος της ημέρας μοιάζει»

«Το Γενάρη μήνα αν θες να ζεσταθείς
πίνε, τρώγε, τρέχα κι έπειτα να κοιμηθείς.»

«Χιόνι πέφτει τον Γενάρη,
χαρές θαν’ τον Αλωνάρη»

«Γενάρης μήνας πλάκωσε
κοντά το καλοκαίρι.»

«Ο Γενάρης και αν γεννάται
του καλοκαιριού θυμάται.»

Άλλοτε αφορούν τον έρωτα και τις αγάπες:
«Τις νύχτες του Γενάρη
οι γάτες τις γλεντάνε.»

Τα ξύλα κόβονται πριν ανέβουν ακόμη οι χυμοί στα δέντρα:
«Κόψε ξύλο το Γενάρη
και μην καρτεράς φεγγάρι.»

Κάποιοι αγρότες τον Ιανουάριο οργώνουν τα χωράφια τους, αλλά με τα κρύα το χώμα κινδυνεύει να ξαναπαγώσει:
«Τον Γενάρη το ζευγάρι,
διάβολος θε να το πάρει»

Τέλος, τον Ιανουάριο για μερικές μέρες σταματάει η κακοκαιρία. Χαμογελάει ο ήλιος και συμφιλιώνει στεριές και πέλαγα. Τις μέρες αυτές, ο λαός μας τις λέει «Αλκυονίδες» και είναι περίπου 10. Όσες μέρες χρειάζεται, σύμφωνα με τον μύθο, η αλκυόνη για να κλωσήσει τα αυγά της.

Λαογραφικά του μηνός Οκτωβρίου

2007-10-19T19:32:00.000+03:00

Ο Άγιος Δημήτριος ο Μυροβλήτης, 1948. (Φ.Κόντογλου)
Ιερός ναός Αγίου Ανδρέα Κάτω Πατησίων

«Τα ξημερώματα ο Μηνάς σηκώθηκε.
Άδεια ήταν ακόμη η κουβέρτα κι ο καιρός είχε δροσίσει.
Η μέρα όμως προμηνούσε καλή.
Αηδημητριάτικο καλοκαίρι. Ο πιο καλός καιρός.
Και δροσιά κι ο ουρανός καθαρός κι οι νύχτες γλυκειές κι ήρεμες.»

(Μηνάς ο Ρέμπελος, Κωστή Μπαστιά)

Ο Οκτώβριος είναι ο δέκατος μήνας του Γρηγοριανού (νέου) ημερολογίου. Στο πρώιμο Ρωμαϊκό ημερολόγιο -όταν το έτος ξεκινούσε την 1η Μαρτίου- ήταν ο 8ος μήνας και εκεί οφείλει το όνομά του (από το λατινικό octo).

Στο Αττικό ημερολόγιο ήταν ο τέταρτος μήνας και λεγόταν Πυανεψιών ή Πυανοψιών. Ονομαζόταν έτσι γιατί τότε γιορτάζονταν τα «Πυανέψια» ή «Πυανόψια» προς τιμήν του Απόλλωνα, της Σκιράδας Αθηνάς και αργότερα προς τιμή του Διονύσου. Με τις γιορτές αυτές ευχαριστούσαν τους θεούς για την καρποφορία και την ευφορία της γης.

Ο Οκτώβριος είναι ο μήνας της φθινοπωρινής σποράς. Γι’αυτό οι Ρωμαίοι του έδιναν και ένα άλλο όνομα, τον έλεγαν Sementilius (απ’το semen που σημαίνει σπόρος).
Ο λαός μας τον λέει ακόμη Σπαρτό, Αγιοδημήτρη ή Αγιοδημητριάτη απ’τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου, Γυμνωτή γιατί γυμνώνονται τα βουνά απ’την παρουσία των τσοπάνηδων και των ζωντανών τους, Παχνιστή από την πάχνη που πέφτει στους αγρούς και Βροχάρη.

Τα πρωτοβρόχια είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για τη σπορά.
Στην Κω μόλις άρχιζαν να πέφτουν οι πρώτες σταγόνες, ξεχύνονταν στο δρόμο τα παιδιά, πιάνονταν χέρι χέρι και χορεύοντας τραγουδούσαν:

Ψιχαλίζει, λίζει, λίζει,
και το μάρμαρο ποτίζει
κι η νονά μου κοσκινίζει
να μου κάνει το κουλούρι
να το βάλω στο πιθάρι
να το φάω το Γενάρη.

Για τη σπορά, το θρησκευτικό σημάδι του χρόνου είναι η Κυριακή του Σπορέως (14/10 για το 2007), όπου διαβάζεται στην εκκλησία η παραβολή του Σπορέως (Λουκά η΄ 5-15).

Ένα άλλο σημαντικό σημάδι του χρόνου μέσα στον Οκτώβριο είναι η γιορτή του αγίου Δημητρίου στις 26 του μήνα που μαζί με τη γιορτή του αγίου Γεωργίου στις 23 Απριλίου αποτελούν για τους κτηνοτρόφους τα δύο συνόρατα του χρόνου. Χωρίζουν, δηλαδή, το κτηνοτροφικό έτος σε δύο εξάμηνα, το θερινό και το χειμερινό. Γι’αυτό και στις γιορτές αυτές αρχίζουν και τελειώνουν οι συμβάσεις και οι άλλες συμφωνίες μεταξύ τους, αλλά και με τους γεωργούς.
Ανήμερα της γιορτής γίνεται και το άνοιγμα των κρασιών και η δοκιμή τους με την ευχή «καλόπιοτο» ή «και του χρόνου».

«Καλοκαιράκι του Αγ. Δημητρίου» ο λαός μας ονομάζει τις λίγες μέρες κοντά στη γιορτή του Αγίου, όπου ο καιρός είναι σαν καλοκαιρινός. Αυτή η καλοκαιρία χρειάζεται για το όργωμα και συμβολική εγγύησή της είναι τα χρυσάνθεμα (ή αγιοδημητριάτικα).

Μια κυπριακή παράδοση λέει για τα χρυσάνθεμα:

«Ο Οκτώβρης περιπλανιόταν στη γη και μοιρολογούσε για τα χαμένα λουλούδια και για τα φύλλα των δέντρων που πέφτανε στη γη, καθώς και για τις ζεστές ημέρες που χάνονταν και για τα σύννεφα που μαζεύονταν στον ουρανό. Τα χρυσάνθεμα τότε παρακάλεσαν τον Θεό να κάμει καλωσύνες γι’αυτά και να τ’ αφήσει ν’ανθίζουν όλον τον Οκτώβρη. Τ’ακουσε ο Θεός και τα’αφησε κοντά του, κι έτσι στην Κύπρο τα λένε Οκτωβρούδες».

Για το μήνα Οκτώβριο λέγονται οι εξής παροιμίες:

«Οκτώβρη και δεν έσπειρες
οκτώ σωρούς δεν έκαμες».

«Όποιος σπέρνει τον Οκτώβρη,
έχει οκτώ σειρές στ' αλώνι».

«Τ’ Αη-Λουκά σπείρε τα κουκιά».

«Αη-Δημητράκη μου, Μικρό Καλοκαιράκι μου».

Trunculariopsis trunculus

2007-09-23T15:03:00.000+03:00

Πορφύρα (Σαρωνικός)

Trunculariopsis trunculus

60-80mm ύψος
Όστρακο παχύ, ατρακτοειδές. Σπείρα με 6 γωνιώδεις ελιγμούς, ο τελευταίος περισσότερο ανεπτυγμένος. Η εξωτερική επιφάνεια φέρει σπειροειδείς γραμμές και αξονικά φυμάτια, μερικά από τα οποία διαμορφώνονται σε αγκάθια με αυλάκι. Στοματικό άνοιγμα ωοειδές, καταλήγει σε σιφώνι με κλίση προς τα πίσω. Χείλος αιχμηρό με οδόντωση. Χρώμα γκρίζο, ανοιχτό καστανό με ζώνες ιώδεις, κοκκινωπές, που φαίνονται και στο εσωτερικό του στοματικού ανοίγματος.
Ζουν στη μεσο- και υποπαράλια ζώνη σε βυθό με βράχια, ιλύ συνήθως, πολλά άτομα μαζί. Είναι σαρκοφάγα και τρέφονται με δίθυρα, κοράλλια, θυσανόποδα, χρησιμοποιώντας το πόδι τους για να ανοίγουν τα όστρακα ή ακόμη ειδικό υγρό που εκκρίνεται από αδένα του ποδιού για να διαλύουν το ανθρακικό ασβέστιο των οστράκων.
Β. Ευβοϊκός, Κορινθιακός, Σαρωνικός.
Γεωγραφική εξάπλωση: Μεσόγειος, Ατλαντικός, πορτογαλικές, ισπανικές ακτές, Σενεγάλη, Κανάρια νησιά.

Οικογένεια Muricidae

Οι πορφύρες, πορφυρίτες, αποτελούν μια από τις πλουσιότερες οικογένειες σε γένη, είδη και υποείδη. Συναγωνίζονται σε ομορφιά τους κώνους και τις κυπραίες. Ανάμεσά τους υπάρχουν σπάνια είδη περιζήτητα από τους συλλέκτες. Ορισμένα είδη, όπως τα Murex brandaris, Trunculariopsis trunculus και Thais haemastoma από την οικογένεια Thaisidae υπήρξαν η πηγή της περίφημης πορφύρας που έβαψε τα βασιλικά και αυτοκρατορικά ενδύματα του αρχαίου κόσμου, των Ελλήνων, των Φοινίκων και των Ρωμαίων. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές έφεραν στο φως τα πορφυρεία στην Τύρο και σε πολλές ελληνικές πόλεις, όπου γινόταν η επεξεργασία της πορφύρας. Μεγάλες ποσότητες κοχυλιών, 10.000 περίπου πορφυρίτες έδιναν 1gr. βαφής. Η συλλογή τεράστιας ποσότητας κοχυλιών και η επεξεργασία τους, που ήταν πολύπλοκη, έκαναν το γραμμάριο αυτό πολύτιμο. Το χρώμα της πορφύρας πριν έρθει σε επαφή με τον αέρα και το φως είναι σχεδόν λευκό και μετά παίρνει διάφορες αποχρώσεις από ανοικτό μέχρι σκούρο κόκκινο και μωβ σαν τον αμέθυστο.

«Κοχύλια από τις Ελληνικές θάλασσες»
Marianne Delamotte & Εύη Βαρδαλά-Θεοδώρου
Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Strombus decorus

2007-09-19T14:35:00.011+03:00

Στις φετινές μου διακοπές είχα αποφασίσει, μεταξύ άλλων, να επιδοθώ στην υποβρύχια φωτογραφία.
Φυσικά, αλλιώς τα αποφασίζεις με μέτρα ανθρώπινα και αλλιώς έρχονται...
Μολαταύτα, η αγάπη για τον βυθό και τα κοχύλια ακόμη τροφοδοτεί τη θετική σκέψη.
Ακολουθεί ένα δείγμα από εκείνες τις φωτογραφίες και λίγες εγκυκλοπαιδικές γνώσεις σχετικά.

Στρόμβος (Σαρωνικός)

Strombus decorus

40-74mm
Όστρακο κωνικό με οξύληκτη σπείρα και μεγάλο τελευταίο ελιγμό. Οι πρώτοι ελιγμοί φέρουν πολύ λεπτές αξονικές ραβδώσεις. Ο τελευταίος είναι σχεδόν λείος με πολύ λεπτές σπειροειδείς γραμμές. Στοματικό άνοιγμα επιμήκες καταλήγει σε εμπρόσθιο σιφωνικό αυλάκι. Χείλος ατράκτου με 2-3 εσωτερικές ασθενείς πτυχές. Χρώμα σχεδόν λευκό, ανοικτό καστανό με κυματιστές γραμμές ή κηλίδες, φλογίτσες, που δημιουργούν σπειροειδείς ζώνες. Το στόμιο εσωτερικά είναι ανοικτό πορτοκαλί. Περιόστρακο ανοικτό καστανό. Πώμα χαρακτηριστικό κεράτινο με σειρά από αγκάθια στο άκρο του.
Ζουν στην υποπαράλια ζώνη σε αμμώδη βυθό.
Το κοχύλι αυτό βρέθηκε αρχικά στην παραλία Αφάντου στη Ρόδο και στη Νίσυρο, σε βάθος 5μ. Η ύπαρξη του Στρόμβου στη Μεσόγειο διαπιστώθηκε πριν από μερικά χρόνια. Πολύ πιθανόν να έχει μεταναστεύσει από την Ερυθρά θάλασσα.
Γεωγραφική εξάπλωση: Ινδικός ωκεανός, Ανατολική Μεσόγειος.

Οικογένεια Strombidae

Μικρά μέχρι μεγάλα κοχύλια των τροπικών κυρίως θαλασσών. Το στερεό όστρακό τους παρουσιάζει ποικιλία σχημάτων και έχει μεγάλο τον τελευταίο ελιγμό. Άτρακτος ευθεία που φέρει εγκάρσια τυλώδη πτυχή. Στοματικό άνοιγμα επίμηκες, στενό, με παχύ εξωτερικό χείλος, με μια εγκοπή στο εμπρόσθιο άκρο του.
Πώμα παχύ κεράτινο, δρεπανοειδές. Ζουν σε ρηχά κυρίως νερά, πολλά μαζί, σε αμμώδεις βυθούς ανάμεσα στα βράχια και τα φύκια. Το αρσενικό είναι μικρότερο από το θηλυκό. Δραστήρια ζώα, μετακινούνται περίεργα εμπρός και πίσω με μικρά και δυνατά πηδήματα με τη βοήθεια του ποδιού τους που φέρει στο πίσω άκρο του μικρό μυτερό πώμα, σαν νύχι. Η όρασή τους είναι αρκετά ανεπτυγμένη. Όταν μετακινούνται και όταν τρέφονται, βλέπουν καλά με τα δυο ισχυρά μάτια τους. Τρέφονται βασικά με μικρά φύκη και διάφορα φυτικά υπολείμματα που βρίσκουν μέσα στο ίζημα.

«Κοχύλια από τις Ελληνικές θάλασσες»
Marianne Delamotte & Εύη Βαρδαλά-Θεοδώρου
Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Γιώργος Χατζηνίκος

2007-07-31T15:17:00.000+03:00

Πόσο τυχεροί ήταν και είναι οι μαθητές του Γιώργου Χατζηνίκου!
Αυτό σκεφτόμουν μετά την παρουσίαση του βιβλίου του
για τον Νίκο Σκαλκώτα στην 4η ΔΕΒΘ.
Τέτοιοι άνθρωποι μού θυμίζουν ρυμουλκά.
Ευκίνητα και με ασφάλεια μετατοπίζουν τον ογκώδη,
βαρύ εγωισμό και ανοίγουν το δρόμο για την επόμενη συνάντηση.

Ο Ioannisxen έχει αφιερώσει ένα ποστ σε εκείνη την παρουσίαση.

Τα ταξίδια του Τσενγκ Χο.

2007-07-23T19:45:00.000+03:00

Τα ιστορικά αρχεία μιλούν για έναν Κινέζο Αυτοκράτορα, ο οποίος τον Ιούλιο του 1405 διέταξε μια αρμάδα 300 πλοίων και 30.000 ανδρών να σαλπάρει για τις δυτικές θάλασσες.
Επικεφαλής ήταν ένας απ'τους πιο ικανούς ναυτικούς όλων των εποχών:
ο Ναύαρχος Τσενγκ Χο (Zheng He).

Στο κέντρο του στόλου του υπήρχαν τεράστια θησαυροφόρα πλοία που είχαν το διπλάσιο μέγεθος οποιουδήποτε άλλου πλοίου της εποχής.
Αυτά τα πλοία ήταν φορτωμένα με δώρα για τους ηγεμόνες όλων αυτών των τόπων που επισκέφθηκε.

Σε διάστημα 3 δεκαετιών, ο Τσενγκ Χο ηγήθηκε 7 μεγάλων αποστολών και έφτασε μέχρι την Ινδία, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, καλύπτοντας 25.000 μίλια αχανούς ωκεανού.

Λίγα όμως χρόνια μετά το θάνατό του, Κινέζοι αξιωματούχοι κατέστρεψαν όλες τις καταγραφές για τα ταξίδια. Η Κίνα είχε γυρίσει την πλάτη της στον υπόλοιπο κόσμο...

Ποιός ήταν αυτός ο μοναδικός άνδρας που οδήγησε μια αρμάδα στην άλλη άκρη της γης, 80 χρόνια πριν ο Κολόμβος σαλπάρει για την Αμερική;

Και ποιός ήταν ο πραγματικός σκοπός αυτών των ταξιδιών;

---

Η ιστορία ξεκινά στην επαρχία Γιουνάν, όπου γεννήθηκε ο Τσενγκ Χο το 1371 .

Η οικογένεια του Τσενγκ Χο πιθανότατα να είχε μετοικήσει εκεί καθώς η Αυτοκρατορία επεκτεινόταν.

Και όπως πολλοί κάτοικοι -ακόμη και σήμερα- της επαρχίας Γιουνάν, ήταν Μουσουλμάνος.

Θα ήταν περήφανος που ο πατέρας του και ο παππούς του ήταν Χατζήδες επειδή είχαν πραγματοποιήσει το μεγάλο προσκύνημα στην Μέκκα.

Ο παππούς του ήταν κυβερνήτης της επαρχίας Γιουνάν και ο πατέρας του κατείχε υψηλή θέση. Αρα η οικογένεια του ήταν πλούσια και αυτός πρέπει να έζησε μια ευτυχισμένη παιδική ηλικία.

Αυτή όμως η ευτυχισμένη παιδική ηλικία διακόπηκε απότομα, όταν μια μέρα στρατιώτες εισέβαλαν στο χωριό του κατασφάζοντας τους πάντες στο πέρασμά τους.

Ο πατέρας του σκοτώθηκε μέσα στο μακελειό.

Οι εισβολείς ανήκαν σε έναν στρατό 250.000 Κινέζων που επιτέθηκαν στην επαρχία Γιουνάν το 1381.

Ο Αυτοκράτορας των Μινγκ ήταν αποφασισμένος να εκδιώξει τους τοπικούς Μογγόλους άρχοντες και να κάνει την επαρχία Κινέζικη.

Ο μεγαλύτερος αδελφός του διέφυγε, αλλά ο Τσενγκ Χο δεν ήταν τόσο τυχερός. Οσο φρικτή κι αν ήταν η κατάστασή του, η σύλληψή του τού χάρισε ευκαιρίες που δεν θα γνώριζε διαφορετικά.
Μέσα στην αγριότητα της εποχής θα έπρεπε να πληρώσει με ένα τρομερό προσωπικό κόστος.

Το 1381, ο δεκάχρονος αιχμάλωτος Τσενγκ Χο μεταφέρθηκε στην πρωτεύουσα των Μινγκ, Νανκινγκ.

Σύμφωνα με ένα αρχαίο έθιμο οι γιοι των ηττημένων εχθρών ευνουχίζονταν απ'τους νικητές και ο Τσενγκ Χο βίωσε την απόλυτη ταπείνωση.

Εκτελούσαν την πράξη αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Το πέος και το όσχεον αφαιρούνταν με μια μαχαιριά. Έπειτα, ένα εξάρτημα τοποθετούνταν στην ουρήθρα για να μην κλείσει.

Κάποια παιδιά δεν ήταν πάνω από 9 ετών, αλλά η παράδοση επέβαλε ο Αυτοκράτορας να είναι ο μοναδικός άντρας στο Παλάτι. Ετσι, υπήρχε συνεχής ανάγκη από νεαρούς ευνούχους υπηρέτες.

Αυτήν τη ζωή φαίνεται πως ήταν προορισμένος να ζήσει ο Τσενγκ Χο, αλλά η μοίρα του επεφύλασσε και κάτι ακόμη.

Το 1390, όντας έφηβος, βρισκόταν στο Πεκίνο και ανήκε στο υπηρετικό προσωπικό του πρίγκιπα Ζου Ντι.

Με τα χρόνια πρίγκιπας και ευνούχος δημιούργησαν ένα στενό δεσμό αφού πολεμούσαν δίπλα δίπλα στις στρατιωτικές εκστρατείες του Ζου Ντι ενάντια στους Μογγόλους.
Ο Τσενγκ Χο ανέπτυξε πολλές ικανότητες και καλλιέργησε τη νοημοσύνη του στο διάστημα που βρισκόταν στο παλάτι.

Οταν ο Τσενγκ Χο ήταν 31 ετών, ο Ζου Ντι ανέβηκε στο θρόνο και ανακήρυξε τον εαυτό του Αυτοκράτορα Γιουνγκ Λο.
Ο Γιουνγκ Λο προώθησε ευνούχους του παλατιού σε θέσεις ισχύος και ο Τσενγκ Χο ήταν το ανερχόμενο αστέρι σ'αυτήν την κλίκα. Ο Αυτοκράτορας σαφώς είχε μεγάλη εμπιστοσύνη στις ικανότητές του.
Ο Τσενγκ Χο είχε διοριστεί διοικητής του παλατιανού υπηρετικού προσωπικού και επικεφαλής των κατασκευών στο παλάτι.

Το 1405 ο Αυτοκράτορας κάλεσε τον Τσενγκ Χο στην αίθουσα του θρόνου και του παρουσίασε το πιο φιλόδοξο σχέδιο που είχε συλλάβει.

Ο Γιουνγκ Λο πίστευε ότι σαν Αυτοκράτορας δεν ήταν μόνο ο ημίθεος ηγεμόνας της Κίνας, αλλά και ολόκληρου του κόσμου.

10.000 έθνη πέρα απ'τη θάλασσα έπρεπε να υποβάλλουν ένα φόρο υποτέλειας σ’αυτόν. Για να το κατορθώσει θα έστελνε μια τεράστια αρμάδα στις δυτικές θάλασσες.

Και ο άνδρας που επιθυμούσε να πραγματοποιήσει το φιλόδοξο όραμα δεν ήταν άλλος από τον έμπιστο ευνούχο του, τον Τσενγκ Χο.

Το Αυτοκρατορικό Διάταγμα πρόσταξε την κατασκευή εκατοντάδων πολεμικών καθώς και μεγάλων θησαυροφόρων πλοίων.

Σε ηλικία μόλις 34 ετών, ο Τσενγκ Χο βρέθηκε να κυβερνά τον πιο ισχυρό στόλο που είχε γνωρίσει ο κόσμος. Αυτόν που θα έφερνε την Κίνα στους πιο μακρινούς τόπους
του τότε γνωστού κόσμου.

Πρώτη προτεραιότητα ήταν τα πλοία.

Από το 1405 και εξής πάνω από 1000 σκάφη χτίστηκαν ή προσαρμόστηκαν για τις Αυτοκρατορικές αποστολές.

Το ναυπηγείο στην Νανκίνγκ, το μεγαλύτερο στη χώρα, μετατράπηκε σε μία τεράστια γραμμή παραγωγής.

Η χρήση δεξαμενών 400 χρόνια πριν κατασκευαστούν για πρώτη φορά στη δύση ήταν το κλειδί για τον εκπληκτικό ρυθμό παραγωγής.

Ηδη διάσημοι σαν εξαίρετοι ναυπηγοί, οι Κινέζοι της δυναστείας Μινγκ, προχώρησαν στην κατασκευή απαράμιλλων σε μέγεθος - μέχρι τον 19ο αιώνα- πλοίων.

Οι πηγές αναφέρουν ότι τα θησαυροφόρα πλοία του Τσενγκ Χο είχαν μήκος 138μ. και φάρδος 56μ.

Πολύ μεγαλύτερα, δηλαδή, από τη Σάντα Μαρία του Χριστόφορου Κολόμβου.

Αυτά τα μεγαθήρια λέγεται ότι έμοιαζαν με πλωτές πόλεις.

Το Σάντα Μαρία είχε 90 άνδρες πλήρωμα. Η ναυαρχίδα του Τσενγκ Χο λέγεται ότι μετέφερε 1000 άνδρες μαζί με ζώα και προμήθειες.
Είχε ακόμη δεξαμενές με ψάρια και στα αμπάρια του μετέφερε μεγάλες ποσότητες πολύτιμων αντικειμένων όπως πορσελάνες και μετάξια.

Ο στόλος αποτελούνταν και από άλλα μικρότερα σκάφη.

Από πλοία που μετέφεραν άλογα και ζώα και είχαν μήκος 100μ. Πλοία που μετέφεραν δημητριακά και τροφές και είχαν μήκος πάνω από 80μ. καθώς επίσης και από 180 πολεμικά πλοία που είχαν μήκος περίπου 60μ.
Υπήρχαν ακόμη και ειδικά πλοία για την μεταφορά νερού.

Σε μια αναφορά περιγράφεται η φρούρηση των θησαυροφόρων πλοίων, καθώς τα 300 πλοία του στόλου ταξίδευαν σε σχηματισμό γύρω τους.

Μαζί με τον Τσενγκ Χο ταξίδευε και ένας Μουσουλμάνος μεταφραστής που λεγόταν Μα Χουάν. Το 1433 δημοσίευσε ένα χρονικό για τα χρόνια του στη θάλασσα.
Είναι η βασική ιστορική πηγή για τους τόπους και τους ανθρώπους που συνάντησε ο στόλος του Τσενγκ Χο.

Οι διηγήσεις όμως του Μα Χουάν δεν αναφέρουν το μέγεθος των πλοίων τους, αφήνοντας ετσι το πεδίο ελεύθερο για ατέλειωτες συζητήσεις απ'τους ειδικούς.

Τα υπολείμματα ενός πλοίου του 13ου αιώνα φυλάσσονται στο Ναυτικό Μουσείο Τσανγκ Τσόου.

Οταν ήρθε στο φως το 1974, το κύτος των 35μ. ήταν πολύ μεγαλύτερο από αυτό που οι ειδικοί θεωρούσαν εφικτό για την εποχή εκείνη.

200 χρόνια πριν από τον Τσενγκ Χο οι ναυπηγοί είχαν γίνει δεξιοτέχνες στα τριπλό πέτσωμα του σκαφών και στους υδατοστεγείς μπουλμέδες που απέτρεπαν την πλημμύρα, ενισχύοντας το κύτος.

Θα επέτρεπαν αυτές οι τεχνικές στους μαραγκούς του Τσενγκ Χο να χτίσουν ακόμη
μεγαλύτερα σκάφη;

Τα πρώτα στοιχεία αποκαλύφθηκαν το 1957 όταν οι αρχαιολόγοι ανάσκαψαν
τις δεξαμενές του ναυπηγείου Νανκίνγκ και έφεραν στο φως τεράστιες δοκούς
από την εποχή του Τσενγκ Χο.

Το κλειδί για την επιβεβαίωση του μεγέθους των πλοίων του Τσενγκ Χο είναι
τα υπολείμματα ενός γιγάντιου πηδαλίου.

Πολλοί ειδικοί χρησιμοποίησαν αυτό το πηδάλιο για να εκτιμήσουν το μήκος των πλοίων του Τσενγκ Χο.

Κάποιοι θεωρούν ότι είναι καθόλα πιθανό τα πλοία του να είχαν μήκος 138μ. και 56 μέτρα φάρδος.

Ο Τσανγκ Τσι Κι είναι ένας ναυπηγός που διαφωνεί.

Πιστεύει ότι πλοία τέτοιου μεγέθους θα ήταν πολύ μεγάλα για χειρισμό και ότι το ξύλο απλά δεν είναι αρκετά ανθεκτικό υλικό για ποντοπόρα σκάφη που ζύγιζαν πάνω από 10.000 τόνους.

Επίρρωση αυτής τη θέσης υπάρχει και σ'αυτήν τη Βουδιστική προσευχή.

Είναι η μοναδική σύγχρονη εικόνα των πλοίων του Τσενγκ Χο.

Με 4 μόνο κατάρτια, αντί για 9, τα πλοία φαίνεται ότι είχαν ένα πιο συμβατικό μέγεθος. Υπολογίσθηκε ότι είχαν μήκος 60 με 62 μέτρα.

Παραμένουν, ωστόσο, πολύ μεγαλύτερα απ'αυτά που έχτιζαν οι Ευρωπαίοι τότε.

Τον χειμώνα του 1405, με τον νοτιοανατολικό μουσώνα, η αρμάδα του Τσενγκ Χο άνοιξε πανιά για τον Ινδικό ωκεανό.

Μέχρι τότε, ο 34χρονος Τσενγκ Χο δεν είχε ξαναβρεθεί στη θάλασσα.

Αν και δεν ήταν ταξίδια ανακαλύψεων, η πρώτη αποστολή του Τσενγκ Χο ήταν πολύ φιλόδοξη.

Να φτάσει στην Ιάβα, να διασχίσει τον πορθμό της Μαλάκα, να περάσει τη Σουμάτρα και από εκεί να φτάσει στον προορισμό που είχε επιλέξει ο αυτοκράτορας. Στο βασίλειο Καλικούτ στην ακτή του Μαλαμπάρ.

Ο λόγος που είχε ταξιδέψει στην άλλη άκρη του κόσμου ήταν ο ίδιος για τον οποίο ήταν παγκοσμίως διάσημο το Καλικούτ. Για το πιπέρι.

Το πιπέρι είχε ενυπωσιάσει τον Αυτοκράτορα Γιουνγκ Λο, όχι μόνο για τη νοστιμιά του σαν μπαχαρικό, αλλά και για τις θεραπευτικές του ιδιότητες για τα στομαχικά και καρδιακά προβλήματα.

Στην Κίνα ήταν τόσο σπάνιο, ώστε ενίοτε αντικαθιστούσε τα χρήματα.

Είναι το μεγαλύτερο σε αριθμούς εμπόρευμα που βρίσκουμε στα αρχεία. Τεράστιες ποσότητες είχαν εισαχθεί. Ηταν κάτι που οι Κινέζοι δεν είχαν στο παρελθόν.

Ο Τσενγκ Χο, όμως, είχε έρθει προετοιμασμένος να εμπορευτεί. Τα αμπάρια του ήταν γεμάτα με πολύτιμα μετάξια και με πορσελάνες της Δυναστείας των Μινγκ που εκτιμούνταν στην περιοχή για την αντοχή και την ομορφιά τους.

Ο Τσενγκ Χο πέρασε τους πρώτους 3 μήνες του 1407 κάνοντας εμπόριο για λογαριασμό του Αυτοκράτορα.

Στο τέλος της Ανοιξης, με τους νοτιοδυτικούς ανέμους του μουσώνα ο στόλος αναχωρούσε για την Κίνα φορτωμένος με τα πολύτιμα εμπορεύματά του.

Το εμπόριο, όμως, ήταν μόνο ένας απ'τους σκοπούς των ταξιδιών του Τσενγκ Χο.

Με 300 πλοία οι αποστολές του είχαν πιθανώς και ένα άλλο κρυφό κίνητρο.

Για να το κατανοήσουμε καλύτερα, θα πρέπει να κατανοήσουμε τη λογική του ανθρώπου που διέταξε τις αποστολές αυτές του Αυτοκράτορα Γιουνγκ Λο.

Ο Γιονγκ Λο ήταν ένας απ'τους μεγαλύτερους οραματιστές, αλλά και πιο αδίστακτους Κινέζους Αυτοκράτορες.

Το 1402 πήρε το θρόνο από τον ανιψιό του μετά από έναν τριετή εμφύλιο πόλεμο και στη συνέχεια εκτέλεσε όλους τους δημόσιους υπαλλήλους που δεν τον υποστήριζαν.

Χιλιάδες θανατώθηκαν.

Ο Γιουνγκ Λο είχε δύο διακαείς πόθους. Να επαναφέρει την Κινεζική κουλτούρα μετά από αιώνες Μογγολικής εξουσίας και να νομιμοποιήσει τη διεκδίκησή του για το θρόνο.

Μεταφέροντας την πρωτεύουσα της Κίνας από την Νανκίνγκ στο Πεκίνο κατασκεύασε το μεγαλύτερο παλάτι στον κόσμο, την Απαγορευμένη Πόλη.

Επίσης οχύρωσε και επέκτεινε το Μέγα Τείχος για να αποτρέψει την Μογγολική εισβολή από τον βορά.

Οι φιλοδοξίες του ήταν δεν είχαν όριο.

Στη διαρκή αναζήτηση του για δόξα και επιβεβαίωση ο Αυτοκράτορας άρχισε να στρέφεται πέρα από τα σύνορα της Κίνας. Ηθελε να εξασφαλίσει ότι κανείς δεν θα αμφισβητούσε τη νομιμότητά του. Και ένας τρόπος για να γίνει αυτό ήταν αν πληθώρα ηγεμόνων από άλλους τόπους αναγνώριζαν την θεϊκή του υπόσταση. Και αυτό ήταν σημαντικό για εκείνον.

Αν οι ξένοι ηγεμόνες πείθονταν να υποβάλουν έναν φόρο υποτέλειας, ο Αυτοκράτορας πίστευε ότι οι θεοί θα τον ευνοούσαν και η Δυναστεία του θα διαρκούσε για πάντα.

Η αποστολή του Τσενγκ Χο ήταν να κάνει τον κόσμο να προσκυνήσει. Δεν είχε σταλεί σε αναζήτηση νέων τόπων.

Εκείνο που αναζητούσε ήταν ηγεμόνες που θα πείθονταν να αναγνωρίσουν τον Αυτοκράτορα Γιουνγκ Λο.

Και ο Τσενγκ Χο ήταν δεξιοτέχνης στη διπλωματία.
Παρέθετε δείπνα και εντυπωσίαζε επιδεικνύοντας ό,τι καλύτερο διέθετε η Κίνα.

Οι ντόπιοι ηγεμόνες δήλωναν την αναγνώριση τους. Σε ανταπόδοση, η Κίνα θα συμφωνούσε να εμπορευτεί μαζί τους. Πρέσβεις επιβιβάζονταν στο πλοίο για το μεγάλο ταξίδι προς την Κίνα για να προσφέρουν τα δώρα τους αυτοπροσώπως στον Αυτοκράτορα.

Τα πιο εντυπωσιακά ήταν σπάνια ζώα που δεν τα είχαν ξαναδεί στην Κίνα.

Το πλάσμα που εντυπωσίασε περισσότερο την αυλή ήταν ένα δώρο από τον ηγεμόνα του Μαλίντι, στη σημερινή Κένυα. Μια επιβλητική καμηλοπάρδαλη.

Οι Κινέζοι έγραψαν ποίηση γι'αυτό, το ζωγράφισαν και γενικά πίστευαν ότι ήταν το πιο εντυπωσιακό πλάσμα.

Αν ένας ηγεμόνας δεν ήθελε να γίνει υποτελής στην Κίνα υπήρχε πάντα η απειλή της στρατιωτικής δύναμης.

Τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Γιουνγκ Λο σημαδεύτηκαν απ'τη βία. Εγινε εισβολή στο Βιετνάμ, στο Νάι Βιέτ. Εισέβαλαν σε αρκετές πολιτείες της Ταϊλάνδης, στη σημερινή περιοχή της επαρχίας Γιουνάν.

Οποιος εξετάσει όσα έγιναν κατά τη διάρκεια αυτών των ταξιδιών θα δει ότι δεν είχαν την πρόθεση να είναι ειρηνικά ή φιλικά.

Η στρατιωτική δύναμη δήλωνε ότι η Κίνα δεν θα σταματούσε πουθενά προκειμένου να προστατέψει τα συμφέροντά της.

Τα Κινέζικα αυτοκρατορικά αρχεία για την 6η Ιουλίου 1411, εξιστορούν πώς ο Τσενγκ Χο εξοργισμένος από επιθέσεις στο πλοίο, οδήγησε στρατό στην πρωτεύουσα της Κεϋλάνης, συλλαμβάνοντας τον βασιλιά επειδή έδειξε ασέβεια στον Αυτοκράτορα.

Η αρμάδα του Τσενγκ Χο είχε γίνει μια ισχυρή δύναμη στη θάλασσα και το μήνυμα που έφτανε σε όλα τα λιμάνια ήταν ότι είτε έπρεπε να πληρώσουν φόρο υποτέλειας, είτε να πληρώσουν το τίμημα.

Επιδιώκοντας πλούτη και υποτέλεια ο στόλος του Τσενγκ Χο έφτασε στην Αραβική θάλασσα για πρώτη φορά το 1414.

Επί 500 χρόνια, οι Αραβες έμποροι ήταν αριστοτέχνες θαλασσοπόροι διασχίζοντας αυτά τα νερά με απλά μονοκάταρτα ή δικάταρτα καϊκια.

Αυτοί οι έμποροι κυριαρχούσαν στους εμπορικούς δρόμους μεταξύ της Ινδίας της Αραβίας και της Αφρικής, φτάνοντας συχνά και μέχρι την Κίνα.

Ο Τσενγκ Χο χρησιμοποίησε τους χάρτες και τις γνώσεις αυτών των Αράβων θαλασσοπόρων για να βρίσκει την πορεία του.

Αυτές είναι πληροφορίες πλοήγησης θα μπορούσαν να πηγάζουν μόνο από πολύ έμπειρους εμπόρους και την εποχή εκείνη αυτοί οι έμποροι ήταν οι Μουσουλμάνοι.

Αυτοί οι στόλοι ήξεραν ακριβώς πού πήγαιναν και γιατί.
Το μόνο που πρέπει να κάνει κάποιος είναι να δει τον χάρτη και αντιλαμβάνεται ότι οι προορισμοί του στόλου των Μινγκ ήταν όλα τα στρατηγικά λιμάνια του εμπορικού δικτύου στον Ινδικό ωκεανό.

Το 1419, ο στόλος έφτασε στην Υεμένη και το λιμάνι Αντεν.

Εχοντας τον έλεγχο της εισόδου στην Ερυθρά θάλασσα και των δρομολογίων των καραβανιών στο βορά αποτελούσε τον κόμβο Ευρώπης, Αιγύπτου, Αραβίας και της Ανατολής.
Ενα από τα ενδιαφέροντα προϊόντα του για τους Κινέζους ήταν μία ρητίνη που λαμβανόταν από δέντρα στην έρημο της Υεμένης. Το λιβάνι.

Δεν προοριζόταν μόνο για τη θεραπεία πολλών ασθενειών, αλλά το άρωμά του πίστευαν ότι γέμιζε τους ανθρώπους με μια αίσθηση χαράς.

Η Υεμένη έγινε ο μυθικός τόπος, όπου παραγόταν αυτή η μαγική ουσία. Μαγική γιατί ήταν το μέσον επικοινωνίας με τη θεότητα.

Τον 15ο αιώνα παραγόταν ακόμη σε αρκετή ποσότητα, ώστε αναφέρεται από τον Μα Χουάν και σίγουρα οι Κινέζοι θα το λάτρευαν.

Αφήνοντας πίσω την Υεμένη, ο πλούσιος στόλος ακολούθησε τους Αραβικούς εμπορικούς δρόμους νότια, κατά μήκος των Αφρικανικών ακτών.

Υπάρχουν θεωρίες που υποστηρίζουν ότι ο Τσενγκ Χο ανακάλυψε την Αμερική, αλλά δεν υπάρχουν έγκυρα στοιχεία που να το αποδεικνύουν.

Και τα χρονικά που γράφτηκαν κατά τη διάρκεια των ταξιδιών ορίζουν σαν το απώτατο σημείο της διαδρομής του το Μαλίντι, στη σημερινή Κένυα.

Σήμερα είναι ένας τουριστικός προορισμός, αλλά το Μαλίντι ήταν κάποτε μία πλούσια πόλη κράτος, την οποία εποικούσαν Αραβες έμποροι.

Ηταν κυρίαρχοι του εμπορίου ανάμεσα στην Αφρική και τον Ινδικό ωκεανό.

Εκείνο που πραγματικά ενδιέφερε τους Κινέζους ήταν το χρυσάφι της Αφρικής από την ενδοχώρα. Αυτό το χρυσάφι τροφοδοτούσε όλο το σύστημα γιατί με το αφρικανικό χρυσάφι πλήρωναν όλα τα πολυτελή προϊόντα όπως το πιπέρι και τα λοιπά.

Η Αφρική ήταν το Ελ Ντοράντο της Κίνας. Ενας τόπος με ανεξάντλητα μυστήρια και θησαυρούς.

Πίσω στην Κίνα, ωστόσο, οι επικρίσεις για τα ταξίδια αυξάνονταν. Οι Κινέζοι είχαν αρχίσει να κάνουν μερικές δυσάρεστες ερωτήσεις.

«Ποιός ήταν ο σκοπός αυτών των υπερπόντιων αποστολών;»

«Ηταν ακόμη αναγκαία;»

Μετά από τόσο καιρό στη θάλασσα, ο Τσενγκ Χο δεν είχε ιδέα πόσο η κατάσταση είχε αλλάξει στην πατρίδα.

Τη νύχτα της 9ης Μαϊου 1421, η Απαγορευμένη πόλη κεραυνοβολήθηκε μόλις 4 μήνες μετά την ολοκλήρωσή της. Για τον Γιουνγκ Λο ίσως ήταν ένα σημάδι πως οι Θεοί ήταν θυμωμένοι.

Μέσα σε 3 χρόνια, ήταν νεκρός και ο γιος του κληρονόμησε το θρόνο.

Ο Τσενγκ Χο βρέθηκε στο περιθώριο.

Ο νέος Αυτοκράτορας αδιαφορούσε για τα μεγαλειώδη σχέδια του πατέρα του και η Κίνα γύρισε την πλάτη στη θάλασσα.

Λέγεται ότι οι Κινέζοι κατέστρεψαν τα ημερολόγια του πλοίου και όλες τις καταγραφές αποφασισμένοι να μην επαναλάβουν μια τόσο ολέθρια δαπανηρή πολιτική.

Μέχρι το τέλος του αιώνα, η κατασκευή πλοίων με παραπάνω από 2 κατάρτια απαγορευόταν με ποινή το θάνατο και η διοίκηση διέταξε την καταστροφή όλων των ποντοπόρων πλοίων.

Η εποχή που η Κίνα ήταν μια ναυτική υπερδύναμη είχε τελειώσει.

Πώς κυριαρχείς σε ένα ωκεανό στο μέγεθος του Ινδικού ωκεανού;

Οι μοναδικοί που το κατόρθωσαν ήρθαν αργότερα και ήταν οι Πορτογάλοι.

65 χρόνια μετά την επιστορφή του τελευταίου στόλου του Τσενγκ Χο, ο Πορτογάλος εξερευνητής Βάσκο ντε Γκάμα διέσχιζε τα νερά του Ινδικού ωκεανού προαναγγέλλοντας μια νέα εποχή Ευρωπαϊκής κυριαρχίας.

Αν οι Κινέζοι είχαν διατηρήσει το στόλο τους σίγουρα θα είχαν κατατροπώσει
τους Πορτογάλους...

Λαογραφικά του μηνός Ιουλίου

2007-07-13T17:42:00.000+03:00

Ο Ιούλιος είναι ο έβδομος μήνας του έτους κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Σύμφωνα με το ρωμαϊκό ημερολόγιο ονομαζόταν Quintilis, που θα πει πέμπτος. Σε «Ιούλιο» από «Κουϊντίλιος» μετονομάσθηκε το 44π.Χ. από τον Μάρκο Αντώνιο, στενό φίλο του Ιουλίου Καίσαρα, σε ανάμνηση των υπηρεσιών που ο τελευταίος πρόσφερε στη Ρώμη.

Ο Ιούλιος αντιστοιχεί στον αρχαίο μήνα Κρόνιο ή Εκατομβαιώνα και ήταν ο πρώτος μήνας του χρόνου.
Το χρονικό διάστημα μεταξύ της 21ης και του τέλους του μηνός κατά την αρχαιότητα ονομαζόταν Κυνάδες μέρες, απ’όπου προέρχεται και ο όρος «κυνικά καύματα». Η ονομασία τούτη προέρχεται από το γεγονός ότι τις μέρες αυτές ο φωτεινότατος αστέρας Σείριος (ανήκει στον αστερισμό του Μείζονος Κυνός) ανατέλλει συγχρόνως με τον ήλιο, κάνοντας τις μέρες ακόμη πιο θερμές.

Ο Ιούλιος είναι ο μήνας του αλωνισμού και της χαράς του γεωργού γι’αυτό και προσωνυμείται Αλωνάρης, Αλωνευτής, Αλωνιάτης, Αλωνιστής. Τον λένε ακόμη Χορτοκόπο γιατί στον Πόντο τότε κόβουν το χόρτο, Γιαλιστή και Γυαλινό γιατί τότε ωριμάζουν τα σταφύλια και «γυαλίζουν», Φουσκόμηνα γιατί φουσκώνουν τα σύκα. Τέλος, είναι γνωστός και με τις ονομασίες Δευτερογιούλης, Λιοτρόπης και Χορτοθέρης.

Χαρακτηριστικό της βαριάς δουλειάς του αλωνισμού είναι και το παρακάτω κυπριακό τετράστιχο:

«Βόδι να μην αλώνιζε,
κόρη να μην εγέννα
και νιος να μην εθέριζε,
ποτέ του δεν εγέρνα.»

Τραγούδια στα αλωνίσματα δεν ακούγονταν. Κυριαρχούσαν οι φωνές των αλωνιστάδων προς τα ζώα τους. Στο λίχνισμα πάλι, ο άνεμος ήταν το κύριο μέλημα και οι σβέλτες κινήσεις των λιχνιστάδων δεν σήκωναν τραγούδι. Έπειτα η αχυροπάσπαλη κι ο κουρνιαχτός από τα φροκαλίσματα έκλειναν το στόμα.
Έχουμε όμως τραγούδια παλιά με γραφικές σκηνές αλωνίσματος, που μπορούσαν να τραγουδούν στις μετέπειτα ώρες της ξεκούρασης:

Εγώ περνάω κι αντιπερνάω στης Μαυρουδής τ’αλώνι,
όπου αλωνίζουν δώδεκα κι όπου συμπάζουν δέκα,
κι η Μάρω με τη μάνα της τριγύρω λαγανίζει.
Κι η μάνα της της έλεγε κι η μάνα της της λέει:
-Φεύγα Μαριώ απ’τον κουρνιαχτό, φεύγα κι από τον ήλιο.
-Μάνα τον ήλιο αγαπώ, τον κουρνιαχτό τον θέλω
τον γιο του πρωτολιχνιστή, άντρα θε να τον πάρω.
-Ο γιος του πρωτολιχνιστή πολλά προικιά γυρεύει.
-Σαν τα γυρεύει δώστε τα, καλός είν’ κι ας τα πάρει.
-Γυρεύει βόδια του ζυγού, φοράδα της καβάλλας,
γυρεύει κι ανεμόπαχτο να τρώει η φοράδα μέσα,
γυρεύει αμπέλια ατρύγητα, χωράφια με τα στάχυα
κι αλώνια καλοπέτρινα και μαρμαροστρωμένα.
-Σαν τα γυρεύει δώστε τα, καλός είν’ κι ας τα πάρει.

Το πρώτο ψωμί που θα ζυμωθεί με το καινούργιο στάρι έχει διάφορες κατά τόπους ονομασίες: τζιτζιροκούλικο, μπουγάτσα.
Απ’αυτό το πρώτο ζυμάρι ζύμωναν και μία κουλούρα που την κρεμούσαν στη βρύση για να τρέξουν τα καλά, όπως το νερό. Όποιος πήγαινε πρώτος να πάρει νερό από τη βρύση, έπαιρνε και την κουλούρα.

Η απειλή όμως από τους κινδύνους (φωτιά, βροχή, χαλάζι) ήταν μεγάλη για τα χωράφια και γι’αυτό οι γεωργοί επιζητώντας τη θεϊκή προστασία τιμούσαν με αργία τους αγίους που εορτάζουν τότε. Την Παναγία των Βλαχερνών (2), που προσονομάζεται απ’την τιμωρία όσων δεν τηρούσαν την αργία της Καψοδεματούσα, Καψοχεροβολού, Καψαλωνού, Βουλιάχτρα. Την αγία Κυριακή (7), την αγία Μαρίνα (17).

Ο Ιούλιος ήταν επικίνδυνος μήνας και για τους ανθρώπους κι έτσι οι ιαματικοί του άγιοι τιμούνταν με μεγάλοι ευλάβεια. Οι άγιοι Ανάργυροι (1), η αγία Παρασκευή (26), ο άγιος Παντελεήμονας (27).
«Κουτσοί, στραβοί όλοι στον άγιο Παντελεήμονα.»

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η γιορτή του προφήτη Ηλία (20), ο οποίος θεωρείται έφορος της βροχής και ρυθμιστής των μετεωρολογικών φαινομένων.
Τα εκκλησάκια του βρίσκονται συνήθως πάνω σε υψώματα και βουνοκορφές. Σύμφωνα με την παράδοση που έχει τις ρίζες της στον εξιλασμό του Οδυσσέα (λ 120-136), ο Αη-Λιας ήταν ναύτης που η θάλασσα προσπάθησε πολλές φορές να τον πνίξει. Μετά τα τόσα ταξίδια, πήρε το κουπί στον ώμο και τράβηξε για τη στεριά. Όπου περνούσε, ρωτούσε τους ανθρώπους που συναντούσε τι είναι αυτό που κρατάει στα χέρια του. Κι όσοι του απαντούσαν «κουπί», ξεκίναγε για αλλού. Προχώρησε, προχώρησε κι ύστερα βρέθηκε στα βουνά. Έπεσε πάνω σε έναν τσοπάνη και τον ρώτησε τι ήταν αυτό που βαστούσε. Ο τσοπάνης το κοίταξε καλά καλά και ύστερα του είπε «ξύλο είναι».
Ο Αη-Λιας γέλασε ικανοποιημένος και έμεινε από τότε κοντά στους ανθρώπους των βουνών.

Για τον Ιούλιο λέγονται οι εξής παροιμίες:

«Τζίτζικας ιλάλισι
μαύρη ρόγα γιάλισι.»

«Απ’του Άγιου Λια του βραδ’
βάζει η γ’ ιλια του λάδ.»

«Αλωνάρη με τα αλώνια και με τα χρυσά πεπόνια».

«Τον Αλωνάρη δούλευε καλόν Χειμάνα να ‘χεις.»

«Χιόνισε μέσ’ στο Γενάρη, να οι χαρές του Αλωνάρη.»

Λαογραφικά του μηνός Απριλίου

2007-04-22T14:21:00.000+03:00

«Το Μεγαλόκαστρο είχε γεμίσει ήλιο.
Πρώτοι τον δέχτηκαν οι μιναρέδες,
ύστερα ο γαλάζος τρούλος του Αϊ-Μηνά κι οι στέγες των σπιτιών,
και σε λίγο κατέβηκε και κάθισε στα μουσκεμένα στενοσόκακα.
Οι κοπέλες άνοιγαν τα παράθυρα κι έμπαινε,
κι οι γριές έβγαιναν στις αυλές να ζεσταθούν.
Έκαναν τον σταυρό τους, δόξαζαν το Θεό που πέρασε ο Μάρτης,
ο παλουκοκάφτης, που οχτρεύεται, ο θεοκατάρατος, τις γριές,
και τώρα θα λιαστεί το κόκαλό τους.
Ας είναι καλά ο Απρίλης, ο Αϊ-Γιώργης.»

(Ο Καπετάν Μιχάλης, Ν. Καζαντζάκη)

Ο Απρίλιος είναι ο τέταρτος μήνας κατά το Ιουλιανό και το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Κατά το Ρωμαϊκό αποτελούσε το δεύτερο μήνα του έτους και ονομάστηκε έτσι (Aprilis) απ’το λατινικό ρήμα aperio, που σημαίνει ανοίγω. Ανοίγει δηλαδή η γη τους κόλπους της, γεμάτους ομορφιές.

Είναι ο μοναδικός μήνας της χρονιάς που το όνομά του φανερώνει την κατάσταση και τον χαρακτήρα της χρονικής περιόδου που καλύπτει, σε αντίθεση μ’όλους τους υπόλοιπους, που οι ονομασίες τους άγουν την ετυμολόγησή τους σε θεούς, αυτοκράτορες, ή στην αριθμητική τοποθέτησή τους μέσα στη χρονιά.

Στο αρχαίο αθηναϊκό μηνολόγιο αντιστοιχεί με τον μήνα Μουνιχιώνα, ο οποίος έλαβε το όνομά του απ’τη γιορτή της Μουνιχίας Αρτέμιδος. Το ιερό της θεάς βρισκόταν στον Πειραιά πάνω στο σημερινό λόφο του προφήτη Ηλία και σύμφωνα με την παράδοση είχε χτιστεί από τον μυθικό ήρωα Μούνιχο.

Ο λαός ονομάζει τον Απρίλη Ανθομήνα, γιατί φέρνει πολλά άνθη, Ξεροκοφινά και Τιναχτοκοφινίδη γιατί τότε εξαντλούνται οι φτωχικές συγκομιδές του γεωργού, Αηγιωργίτη απ’τον εορτασμό της μνήμης του Αγ. Γεωργίου (23) και Λαμπριάτη επειδή κατ’αυτόν συνήθως συμπίπτει ο εορτασμός του Πάσχα.

Η γιορτή του Αγίου Γεωργίου θεωρείται χρονικό σύνορο κυρίως για τους κτηνοτροφικούς πληθυσμούς. Ο αϊ-Γιώργης, μαζί με τον αϊ-Δημήτρη στις 26 Οκτωβρίου, είναι τα δύο συνόρατα του χρόνου. Απ’του Αγ. Γεωργίου αρχίζει το θέρος και ανεβαίνουν οι τσοπάνηδες στα βουνά, στις καλοκαιρινές τους βοσκές. Από του Αγίου Δημητρίου πάλι αρχίζει ο χειμώνας και το κατέβασμα στα χειμαδιά.

Το όνομα «Γεώργιος» είναι πνευματική μεταφορά από την αγροτική μας ζωή και βγαίνει από το ουσιαστικό «γεώργιον», που σημαίνει κτήμα ή χωράφι καλλιεργούμενο (ή καλλιεργήσιμο). Γίνεται όμως και επίθετο: «γεώργιος», για τον άνθρωπο που επιδέχεται την πνευματική καλλιέργεια, ή που τον επέλεξε γ’αυτό η Μοίρα ή ο Θεός. («Χριστού γεώργιον» ονομάζεται στην Υμνογραφία του, ο άγιος Γεώργιος).

Η ημέρα έχει πλέον μεγαλώσει αρκετά και δεδομένου ότι οι εργάτες των γεωργικών εργασιών προσλαμβάνονταν από ανατολής μέχρι δύσης του ηλίου, συνέφερε τους γεωργούς ακόμη και οκνηρούς εργάτες να προσλάβουν:
«Τον Απρίλη και τον Μάη, έπαιρνε ακαμάτη εργάτη.»

Για τη βροχή του Απριλίου υπάρχουν πολλές παροιμίες:
«Του Απρίλη η βροχή, κάθε κόμπος και φλουρί.»
«Αν ρίξει Απρίλης τρεις βροχές κι ο Μάης άλλες δύο,
να δεις σταφύλια σαν παιδιά και πίτες σαν αλώνια.»

Ο Απρίλιος με τον Μάιο είναι οι κατεξοχήν μήνες των λουλουδιών:
«Ο Απρίλης με τα λούλουδα κι ο Μάης με τα ρόδα.»

Ο Απρίλης όμως δεν είναι πάντοτε καλοκαιρινός:
«Το κρύο φύλαε ως τ’Απριλιού τις δώδεκα,
ακόμα και στις δεκαχτώ πέρδικα ψόφησε στ’αβγό.»

Ένα έθιμο κατεξοχήν ανοιξιάτικο και χαρούμενο, με χαρακτήρα γονιμικό και αποτρεπτικό, είναι οι κούνιες που γίνονται το Πάσχα.

Τέλος, η πρώτη του μηνός αποτελεί για όλους σχεδόν τους λαούς ημέρα αστεϊσμών και ψευδολογημάτων.

---

Άκρως ενδιαφέροντα τα όσα παραθέτει η Κική στις αναρτήσεις της σχετικά με τα Πασχαλινά έθιμα και τους εορτασμούς στην Ζάκυνθο.
Ζακυνθινό Πάσχα
Μεγάλη Πέμπτη
Μεγάλη Παρασκευή και η συνέχεια
Επιτάφιος
Μεγάλο Σάββατο
Κυριακή του Πάσχα

Ο δρόμος για τη Μεγάλη Χαρά!

2007-04-07T11:05:00.000+03:00

Μεταφέρω λίγα λόγια απ’τα διαβάσματα των ημερών:

Ο αγ. Ιωάννης κάνει την εισαγωγή της διήγησης του για το Μυστικό Δείπνο και το Πάθος μ’αυτά τα λόγια: «...αγαπήσας τους ιδίους τους εν τω κόσμω, εις τέλος ηγάπησεν αυτούς» (Ιω. 13, 1). Το ελληνικό κείμενο λέει εις τέλος, που σημαίνει «ως το τέλος», «ως το έσχατο σημείο». Κι αυτή η λέξη τέλος επαναλαμβάνεται αργότερα στην τελευταία κραυγή του Χριστού πάνω στο Σταυρό: «Τετέλεσται» (Ιω. 19,30). Αυτό πρέπει να εννοηθεί όχι σαν κραυγή αυτοεγκατάλειψης ή απόγνωσης, αλλά σαν κραυγή νίκης: Τελείωσε, κατορθώθηκε, εκπληρώθηκε! (...)

Η ίδια η Σταύρωση είναι μία νίκη’ αλλά ενώ τη Μ.Παρασκευή η νίκη είναι κρυμμένη, το πρωί του Πάσχα διακηρύσσεται. Ο Χριστός ανασταίνεται από τους νεκρούς και με την ανάσταση του μας λυτρώνει από την αγωνία και τον Τρόμο’ η νίκη του Σταυρού βεβαιώνεται, η αγάπη φανερώνεται ανοιχτά, ότι είναι πιο δυνατή απ’το μίσος και η ζωή πιο δυνατή απ’το θάνατο. (...)

Ο θάνατος έχει και φυσική και πνευματική όψη, και από τις δυο η πνευματική είναι η πιο τρομερή. Φυσικός θάνατος είναι ο χωρισμός της ψυχής του ανθρώπου από το σώμα του –πνευματικός θάνατος είναι ο χωρισμός της ψυχής του ανθρώπου από το Θεό. (...)

Δεν θα έπρεπε να αναλογιζόμαστε μόνο τις σωματικές οδύνες που ο Χριστός υπέφερε στο Πάθος του –το μαστίγωμα, το τρέκλισμα κάτω απ’το βάρος του Σταυρού, τα καρφιά, τη δίψα και τη ζέστη, το μαρτύριο του να κρέμεται τεντωμένος πάνω στο ξύλο. Το αληθινό νόημα του Πάθους πρέπει να βρεθεί όχι μόνο μέσα σ’αυτό, αλλά πιο πολύ μέσα στην πνευματική οδύνη –στο συναίσθημα της αποτυχίας, της απομόνωσης και της έσχατης μοναξιάς, στον πόνο της αγάπης που προσφέρθηκε και αποκρούστηκε. (...)

Στο διάστημα ανάμεσα στη Μ. Παρασκευή και την Κυριακή του Πάσχα λέμε ότι ο Χριστός πήγε να κηρύξει στα πνεύματα των κεκοιμημένων. Σίγουρα έχει και ένα βαθύτερο νόημα. Η κόλαση είναι ένα σημείο όχι μέσα στο χώρο, αλλά μέσα στην ψυχή. Είναι ο τόπος όπου δεν βρίσκεται ο Θεός. (Κι όμως ο Θεός βρίσκεται παντού!) Αν στ’αλήθεια ο Χριστός «κατηλθεν εις τον Αδην», αυτό σημαίνει ότι κατέβηκε στα βάθη της απουσίας του Θεού. Ολοκληρωτικά, ανεπιφύλακτα, ταυτίστηκε με όλη την αγωνία και την αλλοτρίωση του ανθρώπου. Την προσέλαβε και προσλαμβάνοντάς την τη γιάτρεψε. Δεν υπήρχε άλλος τρόπος να τη γιατρέψει, παρά κάνοντάς την δική του. (...)

Αυτό είναι το μήνυμα του Σταυρού στον καθένα μας. Όσο μακριά κι αν πρέπει να ταξιδέψω μέσα απ’την κοιλάδα της σκιάς του θανάτου, δεν είμαι ποτέ μόνος. Εχω ένα σύντροφο. Κι αυτός ο σύντροφος δεν είναι μόνο ένας αληθινός άνθρωπος όπως εγώ, αλλά Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού.

Καλλίστου Ware
«Ο Ορθόδοξος δρόμος»
Ιδρυμα Γουλανδρή-Χορν

Καλή Ανάσταση!

Λαογραφικά του μηνός Μαρτίου

2007-03-11T20:56:00.000+02:00

Ο Μάρτιος είναι ο τρίτος μήνας του πολιτικού έτους. Ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του ρωμαϊκού θεού του πολέμου Mars (δηλαδή του Άρη). Η παλαιότερη ρωμαϊκή ονομασία του Μάρτη ήταν Primus, δηλαδή Πρώτος μήνας του δεκάμηνου ρωμαϊκού έτους. Γι’αυτό η 1η Μαρτίου ονομαζόταν επίσης και Πάτριος πρωτοχρονιά και σχετιζόταν με την αρχή των πολεμικών επιχειρήσεων.
Αναφορικά με την αντιστοιχία του εν λόγω μήνα προς το αρχαίο αττικό ημερολόγιο, εν μέρει κάλυπτε τον Ελαφηβολιώνα, τον μήνα κατά τον οποίον γίνονταν οι μεγάλες θυσίες προς τιμήν της Ελαφηβόλου Αρτέμιδος.

Ως τον 7ο αιώνα εξακολουθούσαν να γιορτάζουν την 1η Μαρτίου με πομπές, χορούς και δώρα. Παραδοσιακά υπολείμματα είναι τα «χελιδονίσματα». Τα έψαλαν τα παιδιά πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι με ένα ξύλινο χελιδόνι στολισμένο, ένώ έδιναν στη νοικοκυρά φύλλα κισσού. Το τραγούδι είναι αναγγελτικό, αλλά και μαγικο-ευετηρικό:

Ήρθε, ήρθε χελιδόνα,
ήρθε κι άλλη μελιηδόνα.
Κάθησε και λάλησε
και γλυκά κελάδησε:
Μάρτη, Μάρτη μου καλέ,
και Φλεβάρη φοβερέ,
κι αν φλεγίσεις κι αν τσικνίσεις,
καλοκαίρι θα μυρίσεις.
Κι αν χιονίσεις κι αν κακίσεις,
πάλιν άνοιξη θ’ανθίσεις.
Θάλασσαν επέρασα και στεριάν δεν ξέχασα.
Κύματα κι αν έσχισα, έσπειρα, κονόμησα.
Έφυγα κι άφηκα σύκα και σταυρόν και θημωνίτσα.
Κι ήρθα τώρα, κι ήυρα φύτρα,
κι ηύρα χόρτα, σπαρτά, βλήτρα,
βλήτρα, βλήτρα, φύτρα, φύτρα.

Η επανάληψη των λέξεων είναι κάτι σαν ξόρκι για να προκαλέσουν τη βλάστηση.

Τον Μάρτιο ο ελληνικός λαός προσονόμασε Ανοιξιάτη (γιατί είναι ο πρώτος μήνας της Άνοιξης), Κλαψομάρτη, Γδάρτη , Πεντάγνωμο (για το ευμετάβλητο του καιρού), Βαγγελιώτη (λόγω της μεγάλης γιορτής του Ευαγγελισμού), Φυτευτή.

Οι μητέρες απ’την πρωτομηνιά δένουν στα χέρια των παιδιών τους ένα βραχιόλι από πολύχρωμες κλωστές (συνήθως κόκκινη και άσπρη κλωστή στριμμένη) που το λένε μάρτη ή μαρτιάτικο για να μην τα μαυρίσει ο ήλιος. Είναι μια μαγική προφύλαξη (ασφαλιστικός κύκλος) για τη νέα εποχική περίοδο. Ο λαός λέει χαρακτηριστικά:

«Οπόχει κόρη ακριβή τον Μάρτη Ήλιος μη τη δει».
«Ο ήλιος του Μαρτιού τρυπά το κέρατο βοδιού».
«Του Μάρτη ο ήλιος βάφει και πέντε μήνες δεν ξεβάφει».

Για το έθιμο του σειρητιού γράφει και ο Κωστής Παλαμάς:

Ρόδιζ’ η πρώτη του Μάρτη μέρα
και στο παιδάκι της η μητέρα
γελώντας πάει:
«Με μάρτη έρχομαι το λαιμό σου
να στεφανώσω σαν άγγελός σου
θα σε φυλάει.
Από χρυσάφι, προτού να φέξει,
με τι φροντίδα το έχω πλέξει.
Για το χρυσό μου!
Με κάθε χρώμα το έχω ντύσει
ουράνιο τόξο, που θα στολίσει
τον ουρανό μου!»

Με την αρχή της Άνοιξης εμφανίζονται και οι επιδημίες, αλλά και ένα σωρό ενοχλητικά ζώα και ζωύφια όπως ποντικοί, φίδια, ψύλλοι. Στο νοικοκυριό, λοιπόν, γίνονταν εποχικοί καθαρισμοί (τινάγματα ρούχων, σκουπίσματα) με επωδές:

«Όξω ψύλλοι και κοριοί, (τότε που ήταν πολλοί)
μέσα οι νοικοκυροί!»

Η λαϊκή φαντασία αποδίδει την αστάθεια του καιρού που παρατηρείται στον δύστροπο χαρακτήρα του Μαρτίου, τον οποίο και πρωσοποιεί. Σύμφωνα με μια παράδοση, λοιπόν, ο μήνας Μάρτιος έχει δύο γυναίκες: μια πανέμορφη, αλλά φτωχή και μια κακάσχημη που όμως είναι πλούσια. Τα βράδια κοιμάται ανάμεσά τους. Όταν γυρίζει από τη μεριά της άσχημης, τη βλέπει και από το κακό του κάνει μέρες βροχερές και χειμωνιάτικες. Όταν πάλι γυρίζει προς την όμορφη κάνει ηλιόλουστες, ανοιξιάτικες μέρες.
Γι’αυτό ο Μάρτης μία κλαίει και μια γελά.

Ακόμη, η παράδοση λέει ότι οι τελευταίες μέρες του Μάρτη ονομάζονται «μέρες της γριάς» ή «γριές» γιατί πιστεύεται ότι αυτές τις μέρες τις έκλεψε από τον Φεβρουάριο για να τιμωρήσει μια γριά η οποία μίλησε περιφρονητικά γι’αυτόν.
Η γρια, δήθεν, παρόλες τις παλαβομάρες του Μάρτη, κατάφερε να διασώσει το νεογέννητο αρνάκι της και στο τέλος του μήνα σίγουρη για το θρίαμβό της και για την επερχόμενη καλοκαιρία τού είπε με αυθάδεια: «Πριτς Μάρτη μου, γλύτωσα τα’αρνάκι μου». Τότε κι αυτός βάλθηκε να την τιμωρήσει και τράβηξε την κακοκαιρία του για να παγώσει τη γριά και το αρνάκι.

Ο λαός λέει ακόμη σχετικά με τα μετεωρολογικά καπρίτσια του μήνα:

«Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκάφτης».

«Το Μάρτη ξύλα φύλαγε
μην κάψεις τα παλούκια».

«Το Μάρτη φύλα τ’άχυρα
μη χάσεις το ζευγάρι (τα βόδια)
και φύλαγε και το ψωμί
μη χάσεις το κοπέλι».

«Ο Μάρτης ως το γιόμα το ψοφάει
κι ως το βράδυ το βρωμάει».

Το τελευταίο λέγεται γιατί η παγωνιά του Μαρτιάτικου πρωινού μπορεί να σκοτώσει και η απογευματινή ζέστη είναι ικανή να αποσυνθέσει το θύμα του κρύου.

Περπερούνα

Η Περπερούνα, με διάφορα άλλα ονόματα συγγενικά, είναι ένα έθιμο του κύκλου της Ανοίξεως και αποβλέπει στην βροχή που είναι απαραίτητη για τα σπαρτά. Συνήθως νέα κορίτσια στολισμένα με πράσινα φυλλώματα και λουλούδια περιέρχονταν στους δρόμους και τα σπίτια τραγουδώντας το ανάλογο τραγούδι-επίκληση για βροχή. Εικάζεται η πιθανότητα να έχει τις ρίζες του στα Ελευσίνια Μυστήρια και ο Φωριέλ το θεωρεί πανάρχαιο.

Περπερούνα περπατεί,
περπατεί καμαρωτή
και τον Θιόν παρακαλεί
για να στείλη μια βροχή
μια βροχή καλή καλή
για ν’ανθίσουν τα λειβάδια
να φυτρώσουν τα σιτάρια
να μεθύσουν τ’αμπελάκια
να καρπίσουν σταφυλάκια.
Μπάρες μπάρες τα νερά
στα χωράφια τα ξερά
καθ’αστάχυ ένα ταγάρι
κάθε κλήμα ένα πιθάρι.
Εις τους κάμπους μας χαρές
οι βραγιές τους νοτερές
τα κρασιά μας σαν νερό
τα γεννήματα σωρό
για να χαίροντ’ οι φτωχοί
βάνοντάς τα στο σακκί
να βογγάη ο μυλωνάς
και να σκάζ’ ο αλευράς.

Κυριακή της Σταυροπροσκήνησης σήμερα και ο λαός την ονομάζει «του Λουλουδιού», «του Σταυρολούλουδου», «του Γιοφυλλιού» ή «Κυριακή Σταυρολουλουδιά» μια και ανθοστολίζεται προκαταβολικά ο Σταυρός που σε 3 εβδομάδες θα δεχτεί τον σταυρωμένο Χριστό.
Μεγάλη σημασία δίνουν στη Σταυροπροσκύνηση και οι ναυτικοί μας, μια και το «Μεσοσαράκοστο» τους θυμίζει το «εν μέσω πελάγει».

Λαογραφικά του μηνός Φεβρουαρίου

2007-02-06T14:40:00.002+02:00

Ο Φεβρουάριος ή Φλεβάρης είναι ο δεύτερος μήνας του έτους κατά το Γρηγοριανό Hμερολόγιο. Έχει 28 ημέρες, ενώ όταν το έτος είναι δίσεκτο έχει 29.

Δεν είναι τυχαία η λαϊκή μας παρετυμολογία του λατινικού Februarius, που σήμαινε το μήνα των καθαρμών (η Φεβρούα ήταν η θεά που επόπτευε στους καθαρμούς και τους εξαγνισμούς και ο Φέβρουος ο θεός των νεκρών), επειδή ήταν ο τελευταίος του Ρωμαϊκού έτους και επομένως «διαβατήριος» και αποκαθαρτικός. Τον παρετυμολογήσαμε, από τις βροχές και τα πολλά νερά του, και είπαμε (λαϊκά) Φλεβάρης, επειδή ανοίγει «τις φλέβες του» και γεμίζει τον κόσμο νερά.

Το περιεχόμενο του Φεβρουαρίου είναι
πρώτ’απ’όλα –και αυτό είναι κοινό για όλους τους ελληνικούς τόπους- το μήκος του. Είναι ο μήνας ο Κουτσός, ο Κούντουρος και Κούτσουρος (δηλαδή με κομμένη ουρά, όπως τον λένε στον Πόντο), ο Κουτσούκης, ή Μικρός ή Κούτσουλος (όπως τον λένε στην Κύπρο) και φυσικά ο Κουτσοφλέβαρος.

Είναι επίσης ο μήνας με τον πιο άστατο καιρό, όπως και ο Μάρτης:

Ο Φλεβάρης και αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει
μα αν τύχει και θυμώσει, μες στο χιόνι θα μας χώσει.

Για τον άστατο καιρό, ο Φλεβάρης λέγεται επίσης και Μεθυσμένος, γιατί δεν ξέρει τι κάνει.

Στον αγροτικό βίο, ο Φλεβάρης είναι ο μήνας των αμπελιών. Τότε γίνεται το κλάδεμα, το καθάρισμα και το τσάπισμα των αμπελιών. Τότε βάζουν και καταβολάδες, δηλαδή φυτεύουν αμπέλια (εκτός και αν είναι δίσεχτος ο χρόνος). Γι’αυτό του το περιεχόμενο ο Φλεβάρης ονομάζεται σε ορισμένα μέρη, όπου είναι βέβαια ανεπτυγμένη η αμπελουργία και Κλαδευτής.

Ο Φεβρουάριος αρχίζει με τρεις γιορτές που μ’ένα κοινό όνομα λέγονται Συμόγιορτα και τιμώνται πολύ από τον λαό. Αυτές είναι: του αγίου Τρύφωνα (1), της Υπαπαντής (2) και του αγίου Συμεών (3).

Η πρώτη είναι κατ’εξοχήν αγροτική γιορτή. Ο άγιος Τρύφωνας (1) θεωρείται φύλακας των αμπελιών και προστάτης των αγρών, της βλάστησης και της καλλιέργειας.
Κατά το συναξάρι του, ο φτωχός χηνοβοσκός ζούσε στη Μ. Ασία (κοντά στη Νίκαια) στα τελευταία χρόνια των χριστιανικών διωγμών. Νέος είχε προσχωρήσει στη νέα θρησκεία, μαρτύρησε με βασανιστήρια και τελικά αποκεφαλίστηκε.
Μπορούμε να πούμε ότι το ελληνικό όνομα του αγίου καθώς και η νεαρή ηλικία του συσχετίστηκαν με τη λέξη «τρυφερός».

Η Υπαπαντή (2) γιορτάζεται σε ανάμνηση της συνάντησης του Συμεών με τον μικρό Ιησού, αλλά στη γλώσσα του λαού έγινε Αποπαντή και τέλος Πακουή ή Πακού, δηλαδή η αγία που ακούει, η Παναγία. Λέγεται και Παναγία η Μυλιαργούσα, επειδή οι μύλοι αργούν.

Οι γεωργοί τιμούσαν τη γιορτή και έκαναν προβλέψεις σχετικά με τον καιρό:
Καλοκαιριά της Παπαντής, Μαρτιάτικος χειμώνας.

Και με τη σοδειά:
Παπαντούλα χιονισμένη, και τ’αμπάρια γιομισμένα!
Παπαντή καλοβρεμένη, η κοφίνα γεμισμένη.

Ο άγιος Συμεών (3) που έδωσε το όνομά του και στις δύο προηγούμενες γιορτές, εξαιτίας της παρετυμολογίας του ονόματός του (από το «σημειώνω» = κάνω σημάδι) τιμάται κατ’εξοχήν από τις έγκυες, που την ημέρα αυτή απέχουν από κάθε εργασία και παίρνουν μύριες προφυλάξεις από φόβο μη γεννηθεί το παιδί «σημειωμένο».

«Είχε, θυμάμαι, εδωνά πάνω στο μπούτι, και μια καφεδιά βούλα.
Η μάνα της, μούπε, τότες που την είχε στην κοιλιά,
έπιασε τηγάνι ανήμερα τ' Αγιού Συμνιού,
και σαν το θυμήθηκε σκουπίστηκε τρομαγμένη στο μερί της.
Και το κορίτσι γεννήθηκε "σημνιωμένο" μ'αυτή τη δαχτυλιά.»

(Η ζωή εν τάφω, Στρατή Μυριβήλη)

Μια λαϊκή παροιμία λέει: η Παπαντή διώχνει τις γιορτές με τ’αντί.
Αυτό σημαίνει ότι στις αρχές του Φεβρουαρίου σταματούν οι γιορτές, που από τα Χριστούγεννα διαδέχονται η μία την άλλη. Σταματά η αργία και η σχόλη. Όμως δύο ακόμη γιορτές του αγίου Χαραλάμπη (10) και του αγίου Βλάση (11) γιορτάζονταν με μεγάλες τιμές και σεβασμό, προπάντων από τους αγρότες.

Τέλος, ο Φλεβάρης είναι και μήνας χορευταράς και ξένοιαστος, γιατί μέσα στο Φλεβάρη πέφτουν συνήθως οι Απόκριες:
Το τριβδόμαδο γλέντι -με την Προφωνήσιμη, την Κρεατινή και την Τυρινή Εβδομάδα- μέχρι το επιστέγασμα της Καθαρής Δευτέρας.

Λαογραφικά του Δωδεκαημέρου

2006-12-17T22:55:00.001+02:00

Ονομάζουμε Δωδεκαήμερο ή Δωδεκάμερο (έτσι το λένε και οι άλλοι Χριστιανικοί λαοί: les Douze Jours, The Twelve Days, I Dodici Giorni) την περίοδο των 12 (στην πραγματικότητα 13) ημερών και νυχτών, από την παραμονή των Χριστουγέννων έως το πρωί του Αγιασμού (6/1).
Στο διάστημα αυτών των ημερών, τα ειδωλολατρικά και χριστιανικά έθιμα συνυπάρχουν ειρηνικά και τελούνται με παραδοσιακή ένταση.

Σύμφωνα με τις δοξασίες, σε αυτές τις 12 μέρες παρατηρείται μια κυριαρχία των κακών πνευμάτων στη γη.

Οι Καλλικάντζαροι σε εμάς, οι λυκάνθρωποι, οι δράκοντες και οι μάγισσες στους ξένους λαούς, είναι οι κυρίαρχοι της νύχτας και της υπαίθρου και εχθρεύονται, ή ζηλεύουν, την οικογενειακή ζωή. Πολιορκούν σχεδόν τα σπίτια και χαίρονται να μολύνουν κάθε είδος από την τροφή και την ενδυμασία τους.
Ο φόβος για τους Καλλικάντζαρους έκανε τους ανθρώπους να μεταχειρίζονται διάφορα μέσα για να τους κρατήσουν μακριά από τις κατοικίες, με κυριότερο αυτό της φωτιάς.

Γι’αυτό η φωτιά στο τζάκι έκαιγε μέρα και νύχτα, όλο το Δωδεκαήμερο.
[Την παραμονή των Χριστουγέννων κάθε νοικοκύρης έφερνε στο σπίτι του ένα χοντρό ξύλο, κομμένο από δέντρο αγκαθωτό (αχλαδιά, αγριοκερασιά). Τα αγκαθωτά δένδρα, κατά τη λαϊκή αντίληψη, απομακρύνουν τα δαιμονικά όντα. Το κούτσουρο αυτό λέγεται Χριστόξυλο ή Δωδεκαμερίτης.]
Επίσης, έκαιγαν λιβάνι ή αλάτι στη φωτιά, ή κρεμούσαν ένα κατωσάγονο χοίρου στην καμινάδα.
Άλλοι θέλοντας να τους εξαπατήσουν -μια και οι Καλλικάντζαροι θεωρούνταν κουτοί- έδεναν στο κρικέλι της πόρτας ένα σκουλί λίνάρι (ώσπου να μετρήσει ο δαίμονας τις ίνες του λιναριού, θα λαλούσε ο πετεινός).

Μια όμορφη ιστορία: Ο Γιώργης και το καλικαντζαράκι μας διηγείται το blogaki.

Τα χριστουγεννιάτικα, λοιπόν, έθιμα είναι κατ’εξοχήν «εστιακά». Ο χώρος που τελεσιουργούνται είναι η εστία, τόσο με τη συγκεκριμένη έννοια της φωτιάς και του τζακιού, όσο και με την ευρύτερη σπιτική που σχετίζεται με τη συνοχή των μελών της οικογένειας και τις ευετηρικές τους προσδοκίες για υγεία, ευτυχία, ευτεκνία, καλή παραγωγή κτλ.

Πρωταγωνίστρια με πολυσήμαντο και πολυδιάστατο ρόλο, υπεύθυνο για τις ενδοοικιακές εργασίες, τις συγκεντρώσεις και την προετοιμασία για τις εορτές είναι η γυναίκα (μητέρα – σύζυγος – πεθερά – νύφη – κόρη – αδελφή). Οι εορταστικές ενέργειες αφορούν στην εστία, στα γεύματα και τη φιλοξενία.

Κύριο μέλημα της νοικοκυράς ήταν να διατηρηθεί άσβεστη η εστιακή πυρά, όπου γύρω της μαζεύονταν όλα τα μέλη της οικογένειας, από το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων. Εκεί έκαναν τις σπιτικές τελετές τους, πριν ξημερώσει για την εκκλησία (το πάντρεμα της φωτιάς ή την σπονδή με το κρασί και την κουλούρα της γωνιάς). Περνούσαν έτσι και τις άλλες βραδιές, κουβεντιάζοντας και τρώγοντας «ευκαρπιακές» λιχουδιές. Η νοικοκυρά χαιρόταν να βλέπει τη συγκέντρωση των δικών της και να ακούει το χαρούμενο «μιληταριό» που θα έχανε, όταν θα περνούσαν οι Γιορτές.

Τα γεύματα έπρεπε να είναι πλουσιοπάροχα ακόμη και για την πιο φτωχή οικογένεια. Με τα χοιρομαγειρέματα (από τα τελετουργικά χοιροσφάγια), ή τη βραστή όρνιθα/πετεινό, έως τα Χριστόψωμα, που ήταν ο βασικός άρτος της γιορτής (και που συχνά φιλοτεχνούσαν οι λεγόμενες ψωμοκεντήστρες) και τα διάφορα γλυκούδια.

Για τη Ζακυνθινή Κουλούρα και τους Συμβολισμούς της γράφει η Κική στο Hungry for life.

Η φιλοξενία είναι η πηγή για τα πολλά γλυκίσματα του Δωδεκαημέρου. Η διάθεση για προσφορά και κεράσματα στους ξένους, αλλά και στους σπιτικούς, απορρέει από την αγάπη και τη στοργή και αποβλέπει στην καλοσύνεψη των πνευμάτων και την ευχή για μια γλυκαμένη ζωή.

Η νοικοκυρά φρόντιζε και για το στολισμό του σπιτιού με μια απλή πρασινάδα (μυρτιά, δάφνη, κουμαριά) και πορτοκάλια στα πιάτα και στα παράθυρα. Ήταν ένα σύμβολο της χαράς για τη μετάβαση από τη χειμωνιάτικη περίοδο και το σκοτάδι, στο ανοιξιάτικο φως και τη βλάστηση. Αυτά με τον καιρό αντικαταστάθηκαν από το έλατο.

Το δέντρο των Χριστουγέννων έχει σαν έθιμο βαυαρική προέλευση. Πρώτη φορά στολίστηκε στην Αθήνα στα ανάκτορα του Όθωνα το 1833.
Η ελληνική νησιωτική παράδοση, κυρίως επηρεασμένη από τον πολιτισμό της θάλασσας, στόλιζε καραβάκι. Το καράβι συντρόφευε, σαν φαναρένιο φωτισμένο τεχνούργημα, τα κάλαντα των παιδιών στα Νησιά. Αντίστοιχα, τα παιδιά της στεριάς και των βουνών τεχνουργούσαν φωτισμένη βυζαντινή εκκλησία, που την έλεγαν Αγιά Σοφιά.

[φωτ. Γιάννη Μαργαρίτη]

Τα Κάλαντα (κάλανδα, κόλιαντρα, καλήμερα των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς, των Θεοφανείων) είναι ευχετικά και επαινετικά τραγούδια για την οικογένεια και το σπιτικό και συγχρόνως η μελοποιημένη αφήγηση του γεγονότος της ημέρας. Κύριοι και θαυμάσιοι συνεχιστές, με την προθυμία της αγνότητας και τη διάθεση της γνωριμίας με τις χαρές της ζωής είναι πάντοτε τα παιδιά που συνήθιζαν να κρατούν και ένα καλαθάκι για τα «φιλέματα». Τα φιλέματα στην ελληνική ύπαιθρο ήταν κυρίως γλυκά: δίπλες στην Πελοπόννησο, ξεροτήγανα στην Κρήτη, δάκτυλα στην Κύπρο, λουκουμάδες στη Σαλαμίνα, αλλά και ξηροί καρποί, κουραμπιέδες ή μελομακάρονα. Από τα πιο συνηθισμένα φιλοδωρήματα ήταν τα «κόλιντρα», μικρές κουλούρες από σιτάρι ή κριθάρι. Η αμοιβή των καλανδιστών δεν είναι ούτε φιλανθρωπία, ούτε ζητιανιά, αλλά πράξη τελεστική.

Περισσότερα για τα κάλαντα γράφει η witch of daffodils σε σχετική καταχώρηση: Τα κάλαντα, λίγη ιστορία...

Ενώ στο «Άκουσον Άκουσον» του Γεράσιμου Μπερεκέτη μπορείτε να κατεβάσετε Κάλαντα Πρωτοχρονιάς της Ρόδου.

Η ημέρα της Πρωτοχρονιάς, εναρκτική, διαβατήρια και ως εκ τούτου κρίσιμη είναι το κλειδί για την είσοδο και την πορεία στην ευτυχία ή στη δυστυχία. Για το λόγο αυτό τα πάντα με τον νέο χρόνο πρέπει να αρχίσουν καλά, ευνοϊκά και ευοίωνα. Η προσοχή στρέφεται κυρίως σε μερικές πράξεις και ενέργειες που είναι δυνατόν να εξασφαλίσουν την ευτυχία, όπως το καλό ποδαρικό, τα διάφορα διατροφικά σύμβολα (καρύδια, ρόδια, αμύγδαλα κ.α.), τα γλυκίσματα, τα καλοπιάσματα, οι ευχές κλπ. Πολλοί, ακόμη και σήμερα, κρεμούν στην πόρτα μποτσίκι (άγρια κρεμμύδα).

Σχετικά με τη βασιλόπιτα, η παράδοση αναφέρει ότι όταν ο Μέγας Βασίλειος ήταν επίσκοπος στην Καισάρεια, ο τότε έπαρχος της Καππαδοκίας θέλησε να εισπράξει φόρους. Οι κάτοικοι ζήτησαν την προστασία του ποιμενάρχη τους και εκείνος τους προέτρεψε να συγκεντρώσουν ό,τι πολύτιμα αντικείμενα είχαν, ώστε να δώσουν αυτά στον έπαρχο. Στη συνάντηση που ακολούθησε ήταν τέτοια η εντύπωση που προκάλεσε η παρουσία του μεγάλου Ιεράρχη, που ο έπαρχος δεν απαίτησε τίποτα. Όταν ο Μέγας Βασίλειος θέλησε να αποδώσει πίσω τα αντικείμενα, διέταξε να φτιάξουν «πλακούντια», δηλαδή μικρές πίτες, και μέσα στην κάθε πίτα έβαλε ένα ένα τα αντικείμενα. Όταν τα μοίρασε στους χριστιανούς ο καθένας βρήκε ό,τι είχε προσφέρει.
Το έθιμο όμως του εορταστικού άρτου (ευετηρική προσφορά) και των μειλιγμάτων (εξευμενιστική προσφορά προς τους νεκρούς και τα επίφοβα πνεύματα) το συναντάμε και στα ρωμαϊκά Σατουρνάλια και στα ελληνικά Κρόνια.
Στη βασιλόπιτα με τις μερίδες που ξεχωρίζονται για το Χριστό, τον Αγιο Βασίλειο (κατά τη λαϊκή πίστη, ο Άγιος είναι ακόμη ζωντανός και επισκέπτεται κάθε σπίτι για να φιλευτεί) η πίτα έχει κιόλας αγιαστεί. Από την αγιασμένη αυτή πίτα έριχναν μπουκιές στα χωράφια και στα δέντρα για να καρπίσουν, τάιζαν τα ζώα για να είναι γερά και οι ανύπανδρες κοπέλες έβαζαν κάτω απ’το μαξιλάρι τους και παρακαλούσαν τον Άγιο να τους δείξει στο όνειρο τον γαμπρό. Το κομμάτι του φτωχού είναι η εξιλέωση και η εξουδετέρωση του φθόνου για τα αγαθά του συμποσίου. Το μοίρασμα της πίτας σε ίσια κομμάτια με το νόμισμα στο ζυμάρι είναι μια συμβολική κατανομή της «μοίρας», δίκαιης όπως το θέλει ο άνθρωπος, για τη συμμετοχή του στο αβέβαιο μέλλον.

Τα Θεοφάνια είναι για τον λαό μεγάλη γιορτή, θεότρομη, επειδή τότε αγιάζονται τα νερά και φεύγουν τα παγανά. Την έννοια του καθαρμού και της απαλλαγής από την επίδραση των δαιμονίων του Δωδεκαημέρου είχαν και μερικές άλλες συνήθειες, όπως το άναμμα μεγάλων φωτιών, το σταύρωμα του σπιτιού με κεριά των Φώτων κτλ. Αγίασμα από τον Μεγάλο Αγιασμό έφερναν και στα σπίτια τους και έπιναν από αυτό όλοι. Ακόμη, ράντιζαν με ένα κλαδί όλους τους χώρους του σπιτιού, καθώς και τα χωράφια και τα αμπέλια, για να τα προφυλάξουν από ασθένειες.

Λίμνη Βουλιαγμένη, Ηραίο. Πέρασμα στον Κορινθιακό.
[φωτ. Γ.Χ.]

Βασικό, λοιπόν, στοιχείο των εθίμων του Χριστουγεννιάτικου Δωδεκαημέρου, είναι ο εξορκισμός ή η ευλόγηση του χρονικού περάσματος από το παλιό στο νεώτερο στάδιο. Από το λίγο φως του φθινοπωρινού ηλιοστασίου, στο περισσότερο του χειμερινού. Από το πέσιμο των φύλλων και της γήινης στειρότητας στην ελπιδοφόρα αναβλάστηση και από τις διαψευσμένες ελπίδες μας του παλιού χρόνου, στις πιθανότερες επιτυχίες του επόμενου. Όλα είναι αναγεννητικά και αυτήν τη σημασία παίρνει και η ίδια η γιορτή της γέννησης του βρέφους Χριστού, ιδιαίτερα στην Υμνογραφία μας. Αναγεννητικό γίνεται και το τέλος του Δωδεκαημέρου, με τον Αγιασμό και τα Θεοφάνια, τα λουσμένα στο νερό και το φως.

Ακόμη ένα ποστ για το Δωδεκαήμερο και τις Γιορτές του από τον Θοδωρή Γούτα.

"Η αγάπη διδάσκεται"

2006-12-14T16:10:00.000+02:00

Η Ιλάειρα Μπουντούρη γεννήθηκε το 1991. Μαθήτευσε κοντά στον πατέρα της. Έφυγε απ' τη ζωή το 2006. Είχε πάρει μέρος σε μεγάλου μήκους ταινίες καθώς και στην τηλεόραση. Η ταινία γυρίστηκε το Φεβρουάριο του 2005.

Δείτε και ψηφίστε*, αν θέλετε, τη συμμετοχή της στο http://www.bigbang.gr/.
Περίληψη
"Η αγάπη διδάσκεται"
Η Ιλάειρα έχει τον γάτο της, τον Τζούνιορ. Της κάνουν δώρο ένα ποντίκι. Ο γάτος πρέπει να μάθει πως η αγάπη μοιράζεται και να μη φάει το ποντίκι. Το πείραμα γίνεται μπροστά στην κάμερα!
[πηγή: www.bigbang.gr]

* Για να ψηφίσετε:
Κάνετε μια γρήγορη δωρεάν εγγραφή.
Επιλέγετε "Διαγωνισμός" --> "Μυθοπλασία" --> "Η αγάπη διδάσκεται" --> Play --> Ψηφίστε.
Προσοχή: Δώστε 5 αστέρια!!!

Λαογραφικά του μηνός Δεκεμβρίου

2006-12-01T00:02:00.000+02:00

Ο Δεκέμβριος είναι ο δωδέκατος και τελευταίος μήνας του ηλιακού μας έτους, αλλά ο δέκατος μήνας, όπως το λέει και το όνομά του (εκ του λατινικού decem = δέκα), από την πρωτοχρονιά της 1ης Μαρτίου, όταν το έτος των Ρωμαίων ήταν δεκάμηνο.

Στο Αττικό αρχαιοελληνικό ημερολόγιο ήταν ο έβδομος μήνας και ονομαζόταν «Ποσειδεών» ή «Ποσειδών» (16 Δεκ. – 15 Ιαν.), προς τιμήν του θεού της θάλασσας Ποσειδώνα. Αυτόν τον μήνα σύμφωνα με τις δοξασίες των Αρχαίων Αθηναίων, ο Ποσειδώνας με την Τρίαινά του, το σύμβολο της δυνάμεως και εξουσίας, συντάρασσε τις θάλασσες και προκαλούσε μεγάλες τρικυμίες όταν θύμωνε μαζί τους' γεγονός που φοβούνταν ιδιαίτερα για τα ταξίδια τους οι ναυτικοί.

Ως προς την πλευρά της αυστηρότητας ο Ποσειδών μπορεί να συσχετιστεί ως θαλασσινός θεός –προστάτης της θάλασσας– με τον δικό μας Άγιο Νικόλαο, ο οποίος τον αντικατέστησε στην πίστη του λαού. Οι Χριστιανοί ναυτικοί μας θεωρούν ότι οι δύσκολες ώρες της θάλασσας οφείλονται στον θυμωμένο άγιο Νικόλαο που είναι αγριεμένος μαζί τους. Για να τον εξευμενίσουν ρίχνουν στα τρικυμισμένα νερά λάδι από το καντήλι του Αγίου, κόλλυβα από αυτά που στέλνουν στην εκκλησία την ημέρα της γιορτής του, ψίχουλα, άρτο ή και μια μικρή εικόνα του. Τα σκορπούν στη θάλασσα και λέγουν: «Αϊ Νικόλα μου, και πάψε την οργή σου!»

Μία «σύγχρονη» ναυτική παράδοση για τον Αϊ Νικόλα τον Κυβερνήτη απ’τη θαλασσινή Μάνη:
«Τα καράβια και τα καϊκια, στα παλιά χρόνια, ταξίδευαν χωρίς τιμόνι (μόνο σε γαληνεμένη θάλασσα). Τη συγκοινωνία από το Διακόφτι στα Βάτικα, απέναντι, την έκανε ένας περάτης, άγνωστος, που δεν ήταν ντόπιος. Κάθε φορά όμως που σηκωνόταν τρικυμία (πολύ συχνά), το καράβι, χωρίς τιμόνι, τσακιζόταν στους βράχους και οι άνθρωποι πνίγονταν. Ο περάτης όμως δεν πάθαινε τίποτε και κάθε φορά παρουσιαζόταν με νέο καράβι. Ήταν δαίμονας που χαιρόταν για το κακό των ανθρώπων. Ώσπου κάποτε μπήκε επιβάτης και ένας γεράκος, με άσπρα μαλλιά και γένια. Κρατούσε και στο χέρι του ένα παράξενο ξύλο, που πλάταινε προς τα κάτω. Το καΐκι συνάντησε πάλι τρικυμία, οπότε ο γεράκος τρέχει και στερεώνει το ξύλο του στο πίσω μέρος, το κρατάει γερά (ήταν το πρώτο τιμόνι) και κυβέρνησε το πλοίο, ώστε να μην τσακιστεί στα βράχια. Οι άνθρωποι σώθηκαν, κι ο περάτης, από το κακό του εξαφανίστηκε. Την ίδια ώρα εξαφανίστηκε κι ο γεράκος, που ήταν ο άγιος Νικόλαος και νίκησε το δαίμονα, μαθαίνοντας και στους ναυτικούς το τιμόνι.»

Τα δημώδη ονόματα του Δεκεμβρίου είναι: Δεκέ(μ)βρης ή Δεκέμηρης, Γιορτινός (λόγω των πολλών εορτών), Αϊ-Νικολιάτης, Χριστουγεννιάτης, Χριστουγεννάς, Χιονιάς, Ασπρομηνάς κλπ.

Στη ζωή των Ελλήνων αγροτών τρεις είναι οι εμπειρίες που προεξάρχουν: το κρύο, το τέλος της σποράς, και η μείωση του φωτός.

Το κρύο συνδέεται με τρεις κυρίως γιορτές στην αρχή του Δεκέμβρη: της Αγίας Βαρβάρας (4), του Αγίου Σάββα (5) και του Αγίου Νικολάου (6) –τα λεγόμενα Νικολοβάρβαρα. Οι παροιμίες λένε: «Βαρβάρα βαρβαρώνει (το κρύο), αϊ Σάββας σαβανώνει, αϊ Νικόλας παραχώνει», «Αγία Βαρβάρα γέννησε (το χιόνι), άη Σάββας το δέχτει κι άη Νικόλας έτρεξε να πάει να το δαφτίσει (το βάφτισε χιόνι)».

Αλλά και για τη χρονική εγγύτητα των τριών εορτών λέγεται:
«Αγια Βαρβάρα μίλησε και Σάββας αποκρίθει κι Αγιονικόλας έτρεξε να πάει να λειτουργήσει».

Οι γεωργοί θέλουν να ευχαριστήσουν τα ζώα τους (βόδια, άλογα) για τη βοήθεια που τους προσέφεραν στη σπορά και γι’αυτό τα γιορτάζουν στις 18 Δεκεμβρίου, του Αγίου Μοδέστου (στο συναξάρι του αναφέρεται ότι ανέστησε πολλά ζώα). Οι ζευγάδες ράντιζαν με τον αγιασμό τα σπαρμένα χωράφια, έριχναν κόλλυβα στη γη και τάιζαν τα ζώα τους μ’αυτά, αλλά και με άρτο (ύψωμα).

Ο Δεκέμβριος έχει τις μεγαλύτερες νύχτες. «Του Δεκέμβρη η μέρα, καλημέρα – καλησπέρα», λέει μια παροιμία. Ο Ήλιος έχει τώρα τη μεγαλύτερη απόκλιση νότια του ισημερινού, με αποτέλεσμα το βόρειο ημισφαίριο να φωτίζεται πολύ λιγότερο από το νότιο. Από τις 22 Δεκεμβρίου (μετά το χειμερινό ηλιοστάσιο), η απόκλιση αρχίζει να λιγοστεύει, οπότε στο βόρειο ημισφαίριο η μέρα μεγαλώνει. Με το Ιουλιανό ημερολόγιο, το χειμερινό ηλιοστάσιο έπεφτε το 19ο αιώνα στις 9 Δεκεμβρίου (Αγ. Άννας). Παρετυμολογώντας, λοιπόν, το όνομα του Αγίου Σπυρίδων (12) έλεγαν: «Απ’του αγίου Σπυρίδωνα μεγαλώνει η μέρα κατά ένα σπυρί». Και στις 19 παραμονή του Αγ. Ιγνατίου, που η αύξηση του φωτός ήταν πια σημαντική, έλεγαν: «αύριο είναι ο άγιος Αγνάντιος' αγναντεύει ο ήλιος προς το καλοκαίρι».

Οι ευχές όλη τη διάρκεια του Δεκεμβρίου κυριαρχούν και καθορίζουν τόσο τις άφθονες εορτές του μήνα, όπως του Αγίου Ελευθερίου (15) και του Αγίου Διονυσίου (17) όσο και τα επικείμενα Χριστούγεννα (25), την πρώτη μέρα του Δωδεκαημέρου*, καθώς και τη διαβατήρια ώρα της μεταβάσεως στον καινούργιο χρόνο.

*Θα ακολουθήσει ξεχωριστό ποστ για το Δωδεκαήμερο.

Καλό Μήνα!

Ένα παραμύθι.

2006-11-07T01:00:00.000+02:00

Η ΤΡΕΛΑ και ο ΕΡΩΤΑΣ.

(ακόμη μία απόδοση από τα Ισπανικά)

Λένε πως κάποτε μαζεύτηκαν σε ένα μέρος της Γης όλα τα συναισθήματα και όλα τα γνωρίσματα των ανθρώπων.
Όταν η ΠΛΗΞΗ χασμουρήθηκε για τρίτη φορά, η ΤΡΕΛΑ, όπως πάντα αρκετά τρελή, τους πρότεινε:
«Παίζουμε κρυφτό;»
Η ΙΝΤΡΙΓΚΑ σήκωσε το φρύδι της ιντριγκαρισμένη και η ΠΕΡΙΕΡΓΕΙΑ, μη μπορώντας να συγκρατηθεί, ρώτησε:
«Κρυφτό; Και τι είναι αυτό;»
«Είναι ένα παιχνίδι» εξήγησε η ΤΡΕΛΑ «όπου εγώ θα καλύψω το πρόσωπό μου και θα αρχίσω να μετρώ από το Ένα μέχρι το Ένα Εκατομμύριο. Στο μεταξύ εσείς θα κρυφτείτε και μόλις εγώ τελειώσω το μέτρημα, τον πρώτο που θα εντοπίσω θα πάρει τη θέση μου για να συνεχίσουμε το παιχνίδι.»
Ο ΕΝΘΟΥΣΙΑΣΜΟΣ στροβιλίστηκε συνοδευόμενος από την ΕΥΦΟΡΙΑ και η ΧΑΡΑ πήδηξε τόσο πολύ που έπεισε την ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ και παρέσυρε την ΑΠΑΘΕΙΑ, την οποία ποτέ δεν ενδιέφερε τίποτε. Αλλά δεν ήθελαν όλοι να συμμετέχουν: η ΑΛΗΘΕΙΑ προτίμησε να μην κρυφτεί. «Προς τι;» αφού στο τέλος πάντα την ανακάλυπταν. Η ΥΠΕΡΟΨΙΑ αποφάνθηκε ότι ήταν ένα πολύ ανόητο παιχνίδι (στην πραγματικότητα εκείνο που την ενοχλούσε ήταν ότι η ιδέα δεν ήταν δική της) και η ΔΕΙΛΙΑ προτίμησε να μη ριψοκινδυνέψει.
«Ένα, δύο, τρία...» άρχισε να μετρά η ΤΡΕΛΑ.
Η πρώτη που κρύφτηκε ήταν η ΤΕΜΠΕΛΙΑ, η οποία -αναμενόμενα- έπεσε πίσω από την πρώτη πέτρα που συνάντησε στο δρόμο της.
Η ΠΙΣΤΗ ανέβηκε στον ουρανό και ο ΦΘΟΝΟΣ κρύφτηκε πίσω απ’τη σκιά του ΘΡΙΑΜΒΟΥ, ο οποίος με τις δυνάμεις του είχε καταφέρει να ανέβει στην κορυφή τού πιο ψηλού δέντρου. Η ΓΕΝΝΑΙΟΔΩΡΙΑ παραλίγο να μην προλάβει να κρυφτεί, γιατί κάθε μέρος που έβρισκε της φαινόταν εξαιρετικό για κάποιον από τους φίλους της. «Να μια λίμνη κρυστάλλινη, ιδανική για την ΟΜΟΡΦΙΑ' το πέταγμα της πεταλούδας, ό,τι καλύτερο για τον ΑΙΣΘΗΣΙΑΣΜΟ' να μια χαραμάδα στο δέντρο, ιδανική για τη ΑΤΟΛΜΙΑ' η ριπή του ανέμου, θαυμάσια για την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ». Κι έτσι κατέληξε να κρυφτεί σε μια μικρούλα ηλιαχτίδα.
Ο ΕΓΩΙΣΜΟΣ βρήκε ένα μέρος πολύ καλό από την αρχή, ευάερο, άνετο... αλλά μόνο γι’αυτόν.
Το ΨΕΜΑ κρύφτηκε στο βυθό των Ωκεανών, ενώ η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ κρύφτηκε πίσω από το ουράνιο τόξο. Το ΠΑΘΟΣ και ο ΠΟΘΟΣ κρύφτηκαν μέσα στα Ηφαίστεια.
Η ΛΗΘΗ... έχω ξεχάσει που είχε κρυφτεί, αλλά αυτό δεν έχει τόση σημασία. Όταν η ΤΡΕΛΑ έφτασε στο 999.999, ο ΕΡΩΤΑΣ δεν είχε βρει ακόμη ένα μέρος για να κρυφτεί. Τα πάντα φαίνονταν πιασμένα, μέχρι που διέκρινε μια τριανταφυλλιά και συγκινημένος αποφάσισε να κρυφτεί ανάμεσα στα άνθη της.
«Ένα εκατομμύριο!» μέτρησε η ΤΡΕΛΑ και άρχισε να ψάχνει. Η πρώτη που ανακάλυψε ήταν η ΤΕΜΠΕΛΙΑ, στα τρία βήματα σε μία πέτρα. Έπειτα άκουσε την ΠΙΣΤΗ να συζητά στον ουρανό με τον Θεό για τη θεολογία. Το ΠΑΘΟΣ και τον ΠΟΘΟ τους αισθάνθηκε στη συντάραξη των Ηφαιστείων. Σε ένα ολίσθημα βρήκε το ΦΘΟΝΟ και φυσικά μπορούσε να συμπεράνει πού βρισκόταν ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ.
Τον ΕΓΩΙΣΜΟ δε χρειάστηκε καν να τον ψάξει, μόνος του βγήκε τρέχοντας από την κρυψώνα του, που τελικά ήταν μια φωλιά από σφήκες. Τόσο που είχε περπατήσει η ΤΡΕΛΑ δίψασε και πλησιάζοντας τη λίμνη ανακάλυψε την ΟΜΟΡΦΙΑ. Με την ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ αποδείχτηκε ακόμη πιο εύκολο: την βρήκε καθισμένη σε έναν φράχτη, χωρίς να έχει αποφασίσει πού να κρυφτεί.
Έτσι, στο τέλος, τους βρήκε όλους. Το ΤΑΛΕΝΤΟ ανάμεσα στο φρέσκο χορτάρι, την ΑΓΩΝΙΑ σε μια σκοτεινή σπηλιά, το ΨΕΜΑ πίσω απ’το ουράνιο τόξο (ψέματα! είχε κρυφτεί στο βυθό των Ωκεανών). Ακόμη και τη ΛΗΘΗ, που είχε ξεχάσει ότι έπαιζαν κρυφτό.
Αλλά ο ΕΡΩΤΑΣ δε φαινόταν πουθενά.
Η ΤΡΕΛΑ έψαξε παντού: πίσω από κάθε δέντρο, σε κάθε ποταμάκι του πλανήτη, στις κορυφές των βουνών. Και όταν ήταν έτοιμη να τα παρατήσει, διέκρινε μία τριανταφυλλιά και τα άνθη της. Πήρε ένα ξυλαράκι και άρχισε να κουνά τα κλαδιά της, όταν ξαφνικά ακούστηκε μια σπαρακτική κραυγή. Τα αγκάθια είχαν πληγώσει τα μάτια του ΕΡΩΤΑ. Η ΤΡΕΛΑ δεν ήξερε τι να κάνει για να εξιλεωθεί. Έκλαψε, ικέτεψε, ζήτησε συγνώμη, μέχρι που υποσχέθηκε να γίνει οδηγός του.
Από τότε, από εκείνη την πρώτη φορά που έπαιξαν κρυφτό στη Γη,

ο ΕΡΩΤΑΣ είναι τυφλός και η ΤΡΕΛΑ πάντα τον συνοδεύει.

Λαογραφικά του μηνός Νοεμβρίου

2006-11-01T08:49:00.001+02:00

Ο Νοέμβριος είναι ο ενδέκατος μήνας του πολιτικού έτους. Πριν από την μεταρρύθμιση του Ιουλίου Καίσαρα το 46 π.Χ., όταν το έτος άρχιζε τον Μάρτιο, ήταν ο ένατος (novem) μήνας στο ρωμαϊκό ημερολόγιο.
Στο αρχαιοελληνικό αττικό ημερολόγιο ο Νοέμβριος ήταν ο πέμπτος κατά σειρά μήνας και ονομαζόταν «Μαιμακτηρίων» από την εορτή «Μαιμακτήρια». Τα «Μαιμακτήρια» τελούνταν προς τιμήν του «Διός Μαιμάκτου», θεού των ανέμων και των καταιγίδων, συμβόλου δηλαδή της ευμετάβλητης μετεωρολογικά εποχής.

Και σήμερα, ως τελευταίος μήνας του Φθινοπώρου, ο Νοέμβριος είναι ο βασικός προάγγελος του χειμώνα που ακολουθεί.
Στον ελληνικό λαό ο Νοέμβριος είναι γνωστός με διάφορα δημώδη ονόματα όπως: Νοέμβρης, Νιόμβρης, Νουέμβρης κ.λ.π. παραλλαγές δηλαδή του ορθού Νοέμβριος. Φέρει όμως και πιο ποικίλες προσωνυμίες που σχετίζονται με διάφορες ενέργειες, παρατηρήσεις και εργασίες του γεωκτηνοτροφικού πληθυσμού της πατρίδας μας.

Έτσι από τα διάφορα μετεωρολογικά φαινόμενα επωνυμείται ως Βροχάρης, για τις πολλές βροχές, Μπρουμάρης από την πρωινή πάχνη (πέφτει μπρούμα=λ.βλαχ. ή και από τη λατινική λέξη bruma), Ανακατεμένος από τον άστατο καιρό, Σκιγιάτης διότι αυτήν την εποχή η γη σκιάζεται περισσότερο από τους άλλους μήνες, Χαμένος για τον πολύ μικρό χρόνο δουλειάς που αφήνει η μέρα του: «μικρές οι μέρες του Σποριά κι ατέλειωτες οι νύχτες» (Γ.Δροσίνης).

Από τις γεωργικές εργασίες του μηνός, που είναι όλες επείγουσες, ιδιαίτερα αυτή της σποράς των σιτηρών, ο Νοέμβριος ονομάζεται: Σποριάς, Σπαρτός, Σπορίτης, Σπορέας, Σποριάρης κ.α. Μεσοσπορίτης (ο γεωργός έως τα Εισόδια της Θεοτόκου (21) πρέπει να έχει σπείρει τουλάχιστον τα μισά, γι’αυτό και το λαϊκό όνομα της γιορτής είναι: της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας), Νιαστής για τα τελευταία νεάσματα ή υνάσματα (οργώματα) της γης, κ.λ.π.

Από τις ποιμενικές ενασχολήσεις πήρε το όνομα Παχνιστής, για το κλείσιμο πια των ζώων στο παχνί.

Ο Νοέμβριος προσωνυμείται επίσης και από τις γιορτές των αγίων του. Για παράδειγμα:

Αρχαγγελίτης, Αϊστράτηγος, Αϊ-Ταξιάρχης, από τη γιορτή των Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ (8).
Αγιομηνάς από τη γιορτή του Αγίου Μηνά (11) που ήταν μεγάλη γιορτή για τους τσοπάνηδες (αλλά και παρετυμολογικά Μηνάς – μηνώ = παραγγέλλω, φανερώνει δηλαδή τα κλοπιμαία και εν γένει τα απολεσθέντα πρόβατα κ.λ.π.).
Αϊφιλιππιάτης, Αϊγιλιππίτης από τη γιορτή του Αγίου Φιλίππου (14) κατ’ εξοχήν προστάτη των γεωργών και σημαντικό ορόσημο για διάφορες εθιμικές ενέργειες και πράξεις. Η γιορτή είχε και οριακό ρόλο για την τέλεση των γάμων, ενώ ονομάζεται και Μικρή Αποκριά ενόψει της 40ήμερης νηστείας (15/11 - 24/12) για τα Χριστούγεννα.
Αντριάς από τη γιορτή του Αγίου Ανδρέα.

Ακόμη τον Νοέμβριο ανοίγουν τα κρασιά. Βασικά ορόσημα αποτελούν οι γιορτές του Αγίου Γεωργίου του Μεθυστή (3)* και του Αγίου Μηνά (11) που προσωνυμούν επίσης τον μήνα με τις ονομασίες Μεθυστής και Κρασομηνάς.

«Τι είναι αυτό ο κόκκινο νερό, αφεντικό – δε μου λες; Ένα παλιοκούτσουρο
πετάει βλαστούς, κρέμουνται κάτι ξινά μπιχλιμπίδια, κι ο καιρός περνάει, ο ήλιος
τα ψήνει, γίνουνται γλυκά σαν το μέλι, και τα λέμε τότε σταφύλια’ τα πατούμε,
βγάζουμε το ζουμί τους, το βάζουμε στα βαρέλια, βράζει μοναχό του, το ανοίγουμε
του Αι-Γιώργη του Μεθυστή τον Οχτώβρη, και βγαίνει το κρασί!»...

( Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά, Ν. Καζαντζάκη)

*Με την ίδια επωνυμία Μεθυστής ή Σποριάρης διακρίνεται επίσης ο «μικρός» ή «φτωχός» Άγιος Γεώργιος (3), από τον μεγάλο συνώνυμό του τον Τροπαιοφόρο Άγιο Γεώργιο (23 Απριλίου). Λέγεται Σποριός ή Σποριάρης επειδή σε πολλές περιοχές γίνεται τη μέρα της γιορτής του η προετοιμασία του σπόρου και αρχίζει η σπορά.

Καλό Μήνα!

Σκηνή της Άνοιξης

2006-10-12T18:53:00.001+03:00

Kobayashi Issa (1763-1827)

Έλα κοντά μου
μαζί με μένα παίξε
σπουργίτι ορφανό.

Μετάφραση από τ' Αγγλικά π.Παναγιώτη Καποδίστρια

Σαν σήμερα...

2006-10-01T13:47:00.000+03:00

1η Οκτωβρίου. Η 274η ημέρα του έτους. Υπολείπονται 91.

Ανατολή Ηλίου: 7:20π.μ.
Δύση Ηλίου: 7:09μ.μ.
Πανσέληνος: σε 5 ημέρες

Mεταξύ των αρχαίων λαών, ο ζωδιακός αστερισμός που εμφανιζόταν επάνω από τον ανατολικό ορίζοντα καθώς τελείωνε το βραδινό λυκόφως είχε ξεχωριστή σημασία. Τους έδειχνε ότι ήταν στον ετήσιο κύκλο των εποχών. Καθώς περνούσαν οι ημέρες, ο αστερισμός άλλαζε στην τιμή περίπου ‘ενός αστερισμού το μήνα’. Η τεχνική ήταν τότε η ακριβέστερη που υπήρχε για την παρακολούθηση του έτους. Η προσέγγιση αυτή λειτουργεί ακόμα σήμερα, αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι φυσικά θα προτιμούσαν κάποιο ημερολόγιο τοίχου.

Ενδεικτικά...

1861: Κυκλοφορεί το πρώτο ελληνικό γραμματόσημο με την κεφαλή του Ερμή.

1867: Κυκλοφορεί η πρώτη καθημερινή εφημερίδα στην Ελλάδα με τίτλο "Η Εφημερίς" και εκδότη τον Κορομηλά.

Προσωπικά...

2006: Ελλιμενίζομαι και πάλι εδώ.